10 dấu hiệu nhận biết trẻ có thể gặp khó khăn về tăng động giảm chú ý (ADHD)

1/12/2023

Trẻ hay mất tập trung, khó ngồi yên hoặc thường hành động bốc đồng chưa chắc là “nghịch ngợm”. Hiểu đúng các dấu hiệu của ADHD giúp cha mẹ quan sát con khách quan hơn và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp khi cần thiết.

ADHD ở trẻ biểu hiện như thế nào?

Trẻ nhỏ thường có nhiều năng lượng, thích khám phá và đôi khi gặp khó khăn trong việc ngồi yên hoặc tập trung trong thời gian dài. Đây là những đặc điểm có thể xuất hiện trong quá trình phát triển bình thường.

Tuy nhiên, ở trẻ có rối loạn tăng động giảm chú ý (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder – ADHD), những khó khăn về khả năng chú ý, kiểm soát hành vi hoặc mức độ hoạt động thường xảy ra thường xuyên hơn, kéo dài và ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ của trẻ.

Theo các tiêu chuẩn chẩn đoán hiện hành, ADHD thường liên quan đến ba nhóm biểu hiện chính:

▪️Giảm chú ý: khó duy trì sự tập trung, dễ quên, khó hoàn thành nhiệm vụ.

▪️Tăng động: hoạt động nhiều, khó ngồi yên, luôn có nhu cầu vận động.

▪️Bốc đồng: khó kiểm soát hành động, thường phản ứng trước khi suy nghĩ.

Cha mẹ cần lưu ý rằng không thể xác định trẻ có ADHD chỉ dựa trên một vài hành vi đơn lẻ. Việc đánh giá cần xem xét mức độ, thời gian xuất hiện và ảnh hưởng của các biểu hiện này trong nhiều môi trường khác nhau như gia đình, trường học và xã hội.

1. Trẻ thường xuyên mất tập trung

Một trong những dấu hiệu phổ biến của ADHD là trẻ gặp khó khăn trong việc duy trì sự chú ý, đặc biệt với những hoạt động cần sự kiên trì

Cha mẹ có thể nhận thấy trẻ:

▪️Dễ bị phân tán bởi những yếu tố xung quanh.

▪️Khó tập trung khi học hoặc làm nhiệm vụ.

▪️Thường bỏ sót chi tiết, dẫn đến sai sót.

▪️Khó hoàn thành công việc đã bắt đầu.

Ví dụ, trẻ có thể bắt đầu làm bài tập nhưng nhanh chóng chuyển sang hoạt động khác dù chưa hoàn thành. Tuy nhiên, trẻ ADHD vẫn có thể tập trung tốt trong những hoạt động mà trẻ yêu thích hoặc có nhiều hứng thú.

2. Trẻ hay quên hoặc khó sắp xếp công việc

Một số trẻ ADHD gặp khó khăn trong việc ghi nhớ và tổ chức các nhiệm vụ hằng ngày. Biểu hiện thường gặp:

▪️Hay quên đồ dùng học tập.

▪️Quên việc cần làm dù đã được nhắc.

▪️Làm mất đồ cá nhân thường xuyên.

▪️Khó thực hiện những nhiệm vụ có nhiều bước.

Những điều này đôi khi khiến trẻ bị đánh giá là “thiếu trách nhiệm” hoặc “không cố gắng”, trong khi trẻ có thể đang gặp khó khăn trong khả năng quản lý và tổ chức thông tin.

3. Trẻ khó lắng nghe hoặc làm theo hướng dẫn

Trẻ ADHD có thể gặp khó khăn trong việc duy trì chú ý khi nghe người khác nói. Cha mẹ có thể thấy trẻ:

▪️Không phản hồi ngay khi được gọi.

▪️Không thực hiện đúng yêu cầu vì chưa nghe hết hướng dẫn.

▪️Dễ bị thu hút bởi những việc xảy ra xung quanh.

Điều này cần được phân biệt với việc trẻ cố tình không nghe lời. Khó khăn chính có thể nằm ở khả năng duy trì sự chú ý.

4. Trẻ thường xuyên vận động, khó ngồi yên

Một số trẻ ADHD có biểu hiện tăng mức độ hoạt động so với bạn bè cùng độ tuổi.

Trẻ có thể:

▪️Hay cựa quậy tay chân.

▪️Khó ngồi yên trong lớp học hoặc khi ăn.

▪️Thường xuyên đứng lên, đi lại trong những tình huống cần giữ trật tự.

▪️Có vẻ luôn trong trạng thái “đầy năng lượng”.

Tuy nhiên, trẻ năng động không đồng nghĩa với ADHD. Điều quan trọng là mức độ hoạt động có phù hợp với độ tuổi và có gây ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày hay không.

5. Trẻ khó kiểm soát lời nói và hành động

Một số trẻ ADHD có biểu hiện bốc đồng, tức là gặp khó khăn trong việc dừng lại và suy nghĩ trước khi hành động.

Ví dụ:

▪️Hay ngắt lời người khác.

▪️Trả lời khi câu hỏi chưa kết thúc.

▪️Khó chờ đến lượt khi chơi.

▪️Làm việc theo suy nghĩ tức thời.

Những hành vi này không phải do trẻ cố tình gây khó chịu mà có thể liên quan đến khả năng tự kiểm soát còn hạn chế.

6. Trẻ khó hoàn thành nhiệm vụ

Trẻ ADHD thường có thể bắt đầu một hoạt động với sự hào hứng nhưng gặp khó khăn trong việc duy trì cho đến khi hoàn thành.

Một số biểu hiện:

▪️Bỏ dở bài tập hoặc công việc.

▪️Cần người lớn nhắc nhở nhiều lần.

▪️Gặp khó khăn với những nhiệm vụ cần nhiều bước thực hiện.

Nếu kéo dài, điều này có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập và sự tự tin của trẻ.

7. Trẻ dễ bị cảm xúc chi phối

Bên cạnh những khó khăn về chú ý và hành vi, một số trẻ ADHD có thể gặp khó khăn trong việc điều chỉnh cảm xúc.

Trẻ có thể:

▪️Dễ thất vọng khi gặp khó khăn.

▪️Phản ứng mạnh trước những điều không như mong muốn.

▪️Khó bình tĩnh sau khi tức giận.

Việc hỗ trợ trẻ nhận biết và điều chỉnh cảm xúc là một phần quan trọng trong quá trình phát triển kỹ năng tự kiểm soát.

8. Những biểu hiện xuất hiện ở nhiều môi trường

Một yếu tố quan trọng khi đánh giá ADHD là các biểu hiện thường xuất hiện ở nhiều bối cảnh khác nhau.

Ví dụ:

▪️Ở nhà trẻ khó làm theo hướng dẫn.

▪️Ở trường trẻ khó tập trung hoặc kiểm soát hành vi.

▪️Khi chơi với bạn bè trẻ gặp khó khăn trong việc tuân thủ quy tắc.

Nếu vấn đề chỉ xảy ra ở một môi trường cụ thể, cha mẹ cần xem xét thêm các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến hành vi của trẻ.

Khi nào cha mẹ nên tìm kiếm sự hỗ trợ?

Không phải trẻ hiếu động hoặc hay mất tập trung nào cũng mắc ADHD. Tuy nhiên, cha mẹ nên cân nhắc tìm kiếm sự tư vấn chuyên môn khi:

▪️Những biểu hiện kéo dài trong nhiều tháng.

▪️Trẻ gặp khó khăn rõ rệt trong học tập, sinh hoạt hoặc giao tiếp.

▪️Hành vi ảnh hưởng đến mối quan hệ với gia đình, giáo viên hoặc bạn bè.

▪️Những khó khăn này xuất hiện ở nhiều môi trường khác nhau.

Việc đánh giá ADHD cần được thực hiện bởi các chuyên gia có chuyên môn thông qua quá trình đánh giá toàn diện, kết hợp thông tin từ cha mẹ, giáo viên và quan sát sự phát triển của trẻ.

Cha mẹ nên làm gì khi nhận thấy các dấu hiệu trên?

Điều quan trọng nhất là cha mẹ nên quan sát trẻ với sự bình tĩnh và thấu hiểu.

Một số việc cha mẹ có thể thực hiện:

▪️Ghi lại những tình huống trẻ gặp khó khăn.

▪️Trao đổi với giáo viên để có thêm thông tin.

▪️Tạo môi trường sinh hoạt có lịch trình rõ ràng.

▪️Hạn chế sử dụng những lời nhận xét mang tính gắn nhãn như “lười”, “bướng”, “không chịu cố gắng”.

▪️Tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia khi cần thiết.

Mục tiêu của việc đánh giá không phải để gắn nhãn cho trẻ, mà giúp gia đình hiểu rõ hơn về nhu cầu của con và lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp.

Nếu cha mẹ nhận thấy trẻ có những dấu hiệu như khó tập trung, hiếu động quá mức, dễ bốc đồng hoặc gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi, hãy chủ động đưa trẻ đi đánh giá với bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia tâm lý để hiểu rõ hơn về tình trạng của con. Việc đánh giá sớm giúp cha mẹ nhận diện đúng nhu cầu hỗ trợ và lựa chọn phương pháp đồng hành phù hợp.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, cha mẹ vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ cha mẹ trong thời gian sớm nhất.