PHÂN BIỆT TRẦM CẢM VÀ THAY ĐỔI TÂM LÝ TUỔI DẬY THÌ

12/11/2023

Tuổi dậy thì là giai đoạn học sinh trải qua nhiều thay đổi về thể chất, cảm xúc và các mối quan hệ. Trẻ có thể trở nên nhạy cảm hơn, dễ cáu gắt, muốn có nhiều không gian riêng hoặc thay đổi sở thích và cách giao tiếp với cha mẹ. Những thay đổi này có thể khiến người lớn khó xác định đâu là biểu hiện phát triển thông thường và đâu là dấu hiệu của trầm cảm.

Trầm cảm ở thanh thiếu niên đôi khi cũng biểu hiện bằng cáu gắt, thu mình hoặc giảm hứng thú, khiến tình trạng này dễ bị xem là “do tuổi dậy thì”. Tuy nhiên, trầm cảm không phải là một phần tất yếu của tuổi dậy thì. Việc đánh giá cần dựa trên toàn bộ biểu hiện, mức độ, thời gian kéo dài và ảnh hưởng của chúng đến cuộc sống của trẻ.

Tuổi dậy thì có thể thay đổi những gì?

Trong giai đoạn dậy thì, sự thay đổi về hormone, quá trình phát triển não bộ và những thay đổi trong môi trường xã hội có thể đi kèm với nhiều biến động về cảm xúc và hành vi.

Học sinh có thể:

▪️ Dễ cáu gắt hoặc nhạy cảm hơn trước.

▪️ Muốn có nhiều không gian riêng và ít chia sẻ với cha mẹ hơn.

▪️ Quan tâm nhiều hơn đến bạn bè và hình ảnh bản thân.

▪️ Có những thay đổi về sở thích và mối quan tâm.

▪️ Đôi khi cảm thấy buồn, thất vọng hoặc căng thẳng.

▪️ Có những giai đoạn cảm xúc thay đổi tương đối nhanh.

▪️ Muốn tự đưa ra quyết định và ít phụ thuộc vào cha mẹ hơn.

Những biểu hiện này có thể nằm trong quá trình phát triển bình thường nếu chúng không kéo dài dai dẳng và không gây ảnh hưởng đáng kể đến khả năng học tập, quan hệ xã hội hoặc sinh hoạt của trẻ.

Trầm cảm ở tuổi dậy thì có gì khác?

Trầm cảm không được xác định chỉ dựa vào việc một học sinh có buồn hay cáu gắt. Điều cần chú ý là sự thay đổi kéo dài và rõ rệt so với trạng thái thông thường của trẻ, đặc biệt khi đi kèm mất hứng thú và suy giảm chức năng.

Một số dấu hiệu đáng lưu ý gồm:

▪️ Buồn bã hoặc cáu gắt kéo dài.

▪️ Mất hứng thú rõ rệt với những hoạt động trước đây từng yêu thích.

▪️ Thu mình và giảm giao tiếp đáng kể.

▪️ Cảm giác vô giá trị, tội lỗi hoặc tự trách bản thân thường xuyên.

▪️ Khó tập trung kéo dài.

▪️ Giảm động lực học tập và sa sút kết quả học tập.

▪️ Thay đổi đáng kể về giấc ngủ hoặc ăn uống.

▪️ Mệt mỏi, thiếu năng lượng.

▪️ Cảm giác tuyệt vọng hoặc bi quan về tương lai.

▪️ Có hành vi tự làm tổn thương.

▪️ Có suy nghĩ về cái chết hoặc tự sát.

Lưu ý: Không phải cứ có một trong những dấu hiệu trên thì trẻ bị trầm cảm. Cần đánh giá tổng thể để xác định liệu các biểu hiện có phù hợp với một rối loạn trầm cảm hay có nguyên nhân khác.

Cáu gắt có phải là dấu hiệu của trầm cảm?

Đây là một trong những dấu hiệu của trầm cảm ở thanh thiếu niên dễ bị bỏ sót hoặc hiểu nhầm. Ở trẻ và thanh thiếu niên, khí sắc trầm cảm có thể được thể hiện nổi bật bằng sự cáu gắt thay vì buồn bã rõ ràng. Trẻ có thể thường xuyên nổi nóng, phản ứng mạnh, khó chịu với người thân hoặc trở nên nhạy cảm hơn.

Tuy nhiên, cáu gắt đơn thuần không đồng nghĩa với trầm cảm. Cần xem xét liệu sự cáu gắt có đi kèm những biểu hiện khác như mất hứng thú, thu mình, thay đổi giấc ngủ, giảm năng lượng, cảm giác vô giá trị hoặc suy giảm chức năng hay không.

Phân biệt trầm cảm và thay đổi tâm lý tuổi dậy thì

1. Cảm xúc có thay đổi nhưng vẫn có những khoảng thời gian tích cực

Ở tuổi dậy thì, cảm xúc của trẻ có thể thay đổi khá nhanh. Trẻ có thể dễ cáu gắt, buồn bã hoặc thất vọng trước một sự việc nhưng sau đó vẫn có thể trở lại trạng thái bình thường và cảm thấy vui vẻ khi tham gia những hoạt động mình yêu thích.

Trong trầm cảm, trạng thái buồn bã hoặc cáu gắt thường kéo dài hơn và xuất hiện trong nhiều hoàn cảnh khác nhau. Trẻ có thể khó cảm thấy khá hơn ngay cả khi những tình huống tích cực xảy ra.

2. Trẻ vẫn còn hứng thú với những điều mình yêu thích

Một học sinh ở tuổi dậy thì có thể thay đổi sở thích, dành nhiều thời gian hơn cho bạn bè hoặc giảm hứng thú với một số hoạt động trước đây. Tuy nhiên, trẻ thường vẫn có những hoạt động khiến mình cảm thấy vui vẻ hoặc hào hứng.

Ngược lại, mất hứng thú rõ rệt là một dấu hiệu đáng chú ý của trầm cảm. Trẻ có thể không còn muốn chơi, gặp bạn bè, tham gia thể thao hoặc thực hiện những hoạt động mà trước đây từng yêu thích.

3. Muốn có không gian riêng không đồng nghĩa với thu mình

Việc muốn có không gian riêng, ít chia sẻ với cha mẹ hoặc dành nhiều thời gian hơn cho bạn bè có thể là một phần của quá trình phát triển tính tự chủ ở tuổi dậy thì.

Điều đáng lưu ý là khi trẻ thu mình rõ rệt so với trước đây, không muốn giao tiếp với bạn bè và gia đình, từ chối các hoạt động xã hội hoặc dành phần lớn thời gian một mình.

4. Khó khăn trong học tập cần được xem xét cùng các dấu hiệu khác

Thanh thiếu niên có thể có những giai đoạn giảm động lực học tập, thay đổi kết quả hoặc không còn hứng thú với một số môn học.

Nếu việc học giảm sút đi kèm với khó tập trung, thiếu năng lượng, mất hứng thú, tự trách bản thân hoặc thay đổi rõ rệt về sinh hoạt, cần xem xét khả năng trẻ đang gặp khó khăn tâm lý thay vì chỉ cho rằng trẻ lười học hoặc thiếu cố gắng.

5. Thay đổi giấc ngủ cần được nhìn trong tổng thể

Tuổi dậy thì có thể đi kèm thay đổi về nhịp sinh học và giờ ngủ. Một số trẻ có xu hướng ngủ muộn hơn hoặc cần nhiều thời gian ngủ hơn.

Tuy nhiên, mất ngủ, ngủ quá nhiều hoặc thay đổi đáng kể về giấc ngủ, đặc biệt khi xuất hiện cùng những biểu hiện trầm cảm khác, là dấu hiệu nên được quan tâm.

6. Cáu gắt kéo dài có thể là dấu hiệu cần chú ý

Cáu gắt là biểu hiện khá phổ biến ở tuổi dậy thì và có thể xuất hiện khi trẻ mệt mỏi, bị giới hạn hoặc gặp mâu thuẫn với cha mẹ.

Tuy nhiên, nếu trẻ thường xuyên cáu gắt, dễ nổi nóng trong nhiều tình huống và sự thay đổi này kéo dài, đặc biệt khi đi kèm mất hứng thú, thu mình, mệt mỏi hoặc tự đánh giá tiêu cực, cần xem xét khả năng có khó khăn về khí sắc.

7. Trẻ có thể tự đánh giá bản thân tiêu cực

Ở tuổi dậy thì, trẻ có thể đôi lúc không hài lòng với ngoại hình, khả năng học tập hoặc cách mình được người khác nhìn nhận.

Trong trầm cảm, những suy nghĩ tiêu cực có thể trở nên dai dẳng hơn. Trẻ có thể thường xuyên cho rằng mình kém cỏi, vô dụng, là gánh nặng hoặc không có giá trị.

Cha mẹ nên quan sát điều gì?

Thay vì chỉ đặt câu hỏi “Con có đang ở tuổi dậy thì không?”, cha mẹ có thể chú ý đến sự thay đổi so với chính đứa trẻ trước đây.

Chẳng hạn, một học sinh vốn thích chơi bóng đá nhưng trong nhiều tuần không còn muốn tham gia; trước đây vẫn gặp bạn bè nhưng hiện tại liên tục ở một mình; trước đây học tập tương đối ổn định nhưng gần đây mất khả năng tập trung và bỏ bê nhiều nhiệm vụ.

Một biểu hiện riêng lẻ thường không đủ để đưa ra kết luận. Điều đáng quan tâm hơn là nhiều thay đổi xuất hiện cùng lúc, kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống của trẻ.

Những điều cha mẹ nên tránh

Cho rằng mọi thay đổi đều “do tuổi dậy thì”

Việc giải thích mọi biểu hiện bằng tuổi dậy thì có thể khiến những khó khăn thực sự của trẻ bị bỏ qua. Tuổi dậy thì có thể đi kèm nhiều thay đổi cảm xúc, nhưng không đồng nghĩa với việc trẻ phải thường xuyên sống trong trạng thái buồn bã, tuyệt vọng hoặc mất hứng thú.

Gắn nhãn trẻ là “khó bảo” hoặc “lười”

Khi trẻ giảm học tập, thu mình hoặc dễ cáu gắt, việc chỉ tập trung vào hành vi bên ngoài có thể khiến cha mẹ bỏ qua những nguyên nhân phía sau.

So sánh với những trẻ khác

Mỗi trẻ có tốc độ phát triển và cách biểu hiện cảm xúc khác nhau. Việc so sánh có thể khiến trẻ cảm thấy mình không đủ tốt và khó chia sẻ những khó khăn đang gặp phải.

Khi nào nên đưa trẻ đi đánh giá?

Cha mẹ nên cân nhắc tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn nếu những thay đổi của trẻ:

▪️ Kéo dài và không có dấu hiệu cải thiện.

▪️ Ngày càng nghiêm trọng hoặc xuất hiện với tần suất cao.

▪️ Ảnh hưởng đáng kể đến học tập.

▪️ Khiến trẻ thu mình hoặc mất kết nối với bạn bè, gia đình.

▪️ Làm thay đổi rõ rệt giấc ngủ, ăn uống hoặc sinh hoạt.

▪️ Đi kèm cảm giác vô giá trị, tuyệt vọng hoặc tự trách kéo dài.

▪️ Có hành vi tự làm tổn thương.

▪️ Có suy nghĩ hoặc lời nói liên quan đến cái chết, tự sát.

Đặc biệt, khi trẻ nói về việc muốn chết, muốn biến mất hoặc tự làm tổn thương bản thân, không nên mặc định đó chỉ là phản ứng nhất thời của tuổi dậy thì. Đây là những dấu hiệu cần được quan tâm nghiêm túc và đánh giá về mức độ an toàn.

Tuổi dậy thì không phải là chẩn đoán

Có những thay đổi cảm xúc là một phần của quá trình trưởng thành, nhưng cũng có những khó khăn vượt ra ngoài phạm vi thay đổi phát triển thông thường. Vì vậy, thay vì cố gắng tự xác định trẻ “chỉ đang dậy thì” hay “đang bị trầm cảm”, cha mẹ nên quan sát mức độ, thời gian, sự thay đổi so với trước đây và ảnh hưởng của các biểu hiện đối với cuộc sống của trẻ.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Trẻ chậm nói là gì? Dấu hiệu nhận biết sớm

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

Trẻ chậm nói do đâu?

07 nguyên nhân cha mẹ không nên bỏ qua

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

Trẻ chậm nói: Khi nào cần đưa đi đánh giá và can thiệp?

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Email: [email protected]

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

PHÂN BIỆT TRẦM CẢM VÀ THAY ĐỔI TÂM LÝ TUỔI DẬY THÌ

12/11/2023

Tuổi dậy thì có thể thay đổi những gì?

Trong giai đoạn dậy thì, sự thay đổi về hormone, quá trình phát triển não bộ và những thay đổi trong môi trường xã hội có thể đi kèm với nhiều biến động về cảm xúc và hành vi.

Học sinh có thể:

▪️ Dễ cáu gắt hoặc nhạy cảm hơn trước.

▪️ Muốn có nhiều không gian riêng và ít chia sẻ với cha mẹ hơn.

▪️ Quan tâm nhiều hơn đến bạn bè và hình ảnh bản thân.

▪️ Có những thay đổi về sở thích và mối quan tâm.

▪️ Đôi khi cảm thấy buồn, thất vọng hoặc căng thẳng.

▪️ Có những giai đoạn cảm xúc thay đổi tương đối nhanh.

▪️ Muốn tự đưa ra quyết định và ít phụ thuộc vào cha mẹ hơn.

Những biểu hiện này có thể nằm trong quá trình phát triển bình thường nếu chúng không kéo dài dai dẳng và không gây ảnh hưởng đáng kể đến khả năng học tập, quan hệ xã hội hoặc sinh hoạt của trẻ.

Trầm cảm ở tuổi dậy thì có gì khác?

Một số dấu hiệu đáng lưu ý gồm:

▪️ Buồn bã hoặc cáu gắt kéo dài.

▪️ Mất hứng thú rõ rệt với những hoạt động trước đây từng yêu thích.

▪️ Thu mình và giảm giao tiếp đáng kể.

▪️ Cảm giác vô giá trị, tội lỗi hoặc tự trách bản thân thường xuyên.

▪️ Khó tập trung kéo dài.

▪️ Giảm động lực học tập và sa sút kết quả học tập.

▪️ Thay đổi đáng kể về giấc ngủ hoặc ăn uống.

▪️ Mệt mỏi, thiếu năng lượng.

▪️ Cảm giác tuyệt vọng hoặc bi quan về tương lai.

▪️ Có hành vi tự làm tổn thương.

▪️ Có suy nghĩ về cái chết hoặc tự sát.

Lưu ý: Không phải cứ có một trong những dấu hiệu trên thì trẻ bị trầm cảm. Cần đánh giá tổng thể để xác định liệu các biểu hiện có phù hợp với một rối loạn trầm cảm hay có nguyên nhân khác.

Cáu gắt có phải là dấu hiệu của trầm cảm?

Phân biệt trầm cảm và thay đổi tâm lý tuổi dậy thì

1. Cảm xúc có thay đổi nhưng vẫn có những khoảng thời gian tích cực

Trong trầm cảm, trạng thái buồn bã hoặc cáu gắt thường kéo dài hơn và xuất hiện trong nhiều hoàn cảnh khác nhau. Trẻ có thể khó cảm thấy khá hơn ngay cả khi những tình huống tích cực xảy ra.

2. Trẻ vẫn còn hứng thú với những điều mình yêu thích

Ngược lại, mất hứng thú rõ rệt là một dấu hiệu đáng chú ý của trầm cảm. Trẻ có thể không còn muốn chơi, gặp bạn bè, tham gia thể thao hoặc thực hiện những hoạt động mà trước đây từng yêu thích.

3. Muốn có không gian riêng không đồng nghĩa với thu mình

Việc muốn có không gian riêng, ít chia sẻ với cha mẹ hoặc dành nhiều thời gian hơn cho bạn bè có thể là một phần của quá trình phát triển tính tự chủ ở tuổi dậy thì.

Điều đáng lưu ý là khi trẻ thu mình rõ rệt so với trước đây, không muốn giao tiếp với bạn bè và gia đình, từ chối các hoạt động xã hội hoặc dành phần lớn thời gian một mình.

4. Khó khăn trong học tập cần được xem xét cùng các dấu hiệu khác

Thanh thiếu niên có thể có những giai đoạn giảm động lực học tập, thay đổi kết quả hoặc không còn hứng thú với một số môn học.

5. Thay đổi giấc ngủ cần được nhìn trong tổng thể

Tuổi dậy thì có thể đi kèm thay đổi về nhịp sinh học và giờ ngủ. Một số trẻ có xu hướng ngủ muộn hơn hoặc cần nhiều thời gian ngủ hơn.

Tuy nhiên, mất ngủ, ngủ quá nhiều hoặc thay đổi đáng kể về giấc ngủ, đặc biệt khi xuất hiện cùng những biểu hiện trầm cảm khác, là dấu hiệu nên được quan tâm.

6. Cáu gắt kéo dài có thể là dấu hiệu cần chú ý

Cáu gắt là biểu hiện khá phổ biến ở tuổi dậy thì và có thể xuất hiện khi trẻ mệt mỏi, bị giới hạn hoặc gặp mâu thuẫn với cha mẹ.

Tuy nhiên, nếu trẻ thường xuyên cáu gắt, dễ nổi nóng trong nhiều tình huống và sự thay đổi này kéo dài, đặc biệt khi đi kèm mất hứng thú, thu mình, mệt mỏi hoặc tự đánh giá tiêu cực, cần xem xét khả năng có khó khăn về khí sắc.

7. Trẻ có thể tự đánh giá bản thân tiêu cực

Ở tuổi dậy thì, trẻ có thể đôi lúc không hài lòng với ngoại hình, khả năng học tập hoặc cách mình được người khác nhìn nhận.

Trong trầm cảm, những suy nghĩ tiêu cực có thể trở nên dai dẳng hơn. Trẻ có thể thường xuyên cho rằng mình kém cỏi, vô dụng, là gánh nặng hoặc không có giá trị.

Cha mẹ nên quan sát điều gì?

Thay vì chỉ đặt câu hỏi “Con có đang ở tuổi dậy thì không?”, cha mẹ có thể chú ý đến sự thay đổi so với chính đứa trẻ trước đây.

Một biểu hiện riêng lẻ thường không đủ để đưa ra kết luận. Điều đáng quan tâm hơn là nhiều thay đổi xuất hiện cùng lúc, kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống của trẻ.

Những điều cha mẹ nên tránh

Cho rằng mọi thay đổi đều “do tuổi dậy thì”

Gắn nhãn trẻ là “khó bảo” hoặc “lười”

Khi trẻ giảm học tập, thu mình hoặc dễ cáu gắt, việc chỉ tập trung vào hành vi bên ngoài có thể khiến cha mẹ bỏ qua những nguyên nhân phía sau.

So sánh với những trẻ khác

Mỗi trẻ có tốc độ phát triển và cách biểu hiện cảm xúc khác nhau. Việc so sánh có thể khiến trẻ cảm thấy mình không đủ tốt và khó chia sẻ những khó khăn đang gặp phải.

Khi nào nên đưa trẻ đi đánh giá?

Cha mẹ nên cân nhắc tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn nếu những thay đổi của trẻ:

▪️ Kéo dài và không có dấu hiệu cải thiện.

▪️ Ngày càng nghiêm trọng hoặc xuất hiện với tần suất cao.

▪️ Ảnh hưởng đáng kể đến học tập.

▪️ Khiến trẻ thu mình hoặc mất kết nối với bạn bè, gia đình.

▪️ Làm thay đổi rõ rệt giấc ngủ, ăn uống hoặc sinh hoạt.

▪️ Đi kèm cảm giác vô giá trị, tuyệt vọng hoặc tự trách kéo dài.

▪️ Có hành vi tự làm tổn thương.

▪️ Có suy nghĩ hoặc lời nói liên quan đến cái chết, tự sát.

Tuổi dậy thì không phải là chẩn đoán

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Trẻ chậm nói là gì? Dấu hiệu nhận biết sớm

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.To change and reuse text themes, go to Site Styles.

Trẻ chậm nói do đâu?

07 nguyên nhân cha mẹ không nên bỏ qua

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.To change and reuse text themes, go to Site Styles.

Trẻ chậm nói: Khi nào cần đưa đi đánh giá và can thiệp?

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.To change and reuse text themes, go to Site Styles.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.