Stress là gì: Dấu hiệu, nguyên nhân và khi nào cần hỗ trợ

18/11/2023

Stress là một phản ứng tự nhiên của cơ thể và tâm lý khi một người phải đối mặt với những yêu cầu, áp lực hoặc thay đổi mà họ cảm nhận là khó đáp ứng. Stress có thể xuất hiện trước một kỳ thi, một buổi thuyết trình, deadline công việc, mâu thuẫn trong mối quan hệ hoặc một thay đổi lớn trong cuộc sống.

Stress không phải lúc nào cũng có hại. Ở mức độ phù hợp, stress có thể giúp một người tỉnh táo, tập trung và huy động nguồn lực để giải quyết vấn đề. Vấn đề xuất hiện khi stress quá mạnh, kéo dài hoặc xảy ra quá thường xuyên khiến khả năng thích nghi của cơ thể và tâm lý bị quá tải.

Stress hoạt động như thế nào?

Khi nhận thấy một tình huống có yêu cầu hoặc nguy cơ, cơ thể kích hoạt hệ thống đáp ứng với stress. Tim có thể đập nhanh hơn, nhịp thở thay đổi, cơ bắp căng lên và sự chú ý tập trung nhiều hơn vào điều đang được xem là quan trọng.

Đây là một phần của cơ chế giúp con người chuẩn bị để ứng phó với thử thách hoặc nguy hiểm.

Ví dụ, trước một bài kiểm tra quan trọng, một học sinh có thể cảm thấy hồi hộp, tim đập nhanh và tập trung hơn vào việc ôn bài. Khi bài kiểm tra kết thúc, mức độ căng thẳng thường giảm xuống và cơ thể dần trở lại trạng thái bình thường.

Tuy nhiên, nếu một người liên tục phải đối mặt với áp lực mà không có đủ thời gian phục hồi, phản ứng stress có thể kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như hoạt động hằng ngày.

Stress biểu hiện như thế nào?

Về cảm xúc

Một người đang chịu stress có thể:

▪️dễ cáu gắt hoặc mất kiên nhẫn;

▪️cảm thấy căng thẳng, bồn chồn;

▪️dễ xúc động hoặc khó kiểm soát cảm xúc;

▪️cảm thấy quá tải;

▪️khó thư giãn ngay cả khi đã rời khỏi tình huống gây áp lực.

Về suy nghĩ

Stress có thể khiến một người:

▪️khó tập trung;

▪️suy nghĩ nhiều về vấn đề đang gặp phải;

▪️khó đưa ra quyết định;

▪️thường xuyên nghĩ đến những điều có thể xảy ra;

▪️cảm thấy mình không đủ khả năng để giải quyết mọi việc.

Về cơ thể

Một số biểu hiện thường gặp gồm:

▪️đau đầu;

▪️căng cơ:

▪️tim đập nhanh;

▪️khó chịu ở dạ dày;

▪️mệt mỏi;

▪️thay đổi cảm giác thèm ăn;

▪️khó ngủ hoặc ngủ không ngon.

Về hành vi

Một người đang chịu stress có thể:

▪️trì hoãn hoặc né tránh công việc;

▪️làm việc quá nhiều và khó nghỉ ngơi;

▪️giảm giao tiếp với người khác;

▪️sử dụng điện thoại, game hoặc các hoạt động giải trí để tạm thời quên đi áp lực;

▪️thay đổi thói quen ăn uống hoặc ngủ nghỉ;

▪️thay đổi cảm giác thèm ăn;

▪️sử dụng rượu, thuốc lá hoặc các chất khác để đối phó với căng thẳng.

Những nguyên nhân thường gây stress

Stress có thể xuất phát từ một sự kiện cụ thể hoặc từ nhiều áp lực tích tụ trong thời gian dài.

Áp lực học tập và công việc

Khối lượng công việc lớn, deadline, thi cử, áp lực thành tích hoặc lo lắng về việc không hoàn thành nhiệm vụ đều có thể tạo ra stress.

Các mối quan hệ

Mâu thuẫn với cha mẹ, bạn bè, đồng nghiệp hoặc người yêu có thể trở thành nguồn stress đáng kể, đặc biệt khi vấn đề kéo dài mà chưa được giải quyết..

Áp lực từ chính bản thân

Stress không chỉ đến từ những yêu cầu bên ngoài. Một người có thể tự đặt ra những tiêu chuẩn rất cao, sợ mắc lỗi, luôn cảm thấy mình phải làm tốt hoặc khó cho phép bản thân nghỉ ngơi.

Khi đó, ngay cả khi không có ai trực tiếp gây áp lực, người đó vẫn có thể liên tục cảm thấy mình chưa làm đủ.

Stress cấp tính và stress kéo dài

Stress cấp tính thường xuất hiện trước hoặc trong một tình huống cụ thể, chẳng hạn như phỏng vấn xin việc, thuyết trình hoặc một sự kiện bất ngờ. Khi tình huống kết thúc, mức độ stress thường giảm dần.

Stress kéo dài xảy ra khi một người liên tục phải đối mặt với nguồn gây stress hoặc cảm giác căng thẳng không được giải tỏa trong thời gian dài. Khi đó, cơ thể và tâm lý có ít cơ hội phục hồi hơn.

Stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng tập trung, cảm xúc, hiệu suất học tập hoặc công việc và các mối quan hệ.

Stress có phải là một rối loạn tâm lý không?

Không phải mọi stress đều là một rối loạn tâm lý.

Stress là một phản ứng của cơ thể và tâm lý trước những yêu cầu hoặc áp lực. Tuy nhiên, khi phản ứng này trở nên kéo dài, nghiêm trọng và gây suy giảm đáng kể chức năng, một người có thể cần được đánh giá để xác định liệu có đang gặp một vấn đề sức khỏe tâm thần hay không.

Một số tình trạng như rối loạn thích ứng, rối loạn lo âu hoặc trầm cảm có thể liên quan đến những giai đoạn stress hoặc các sự kiện gây căng thẳng, nhưng không thể xác định chỉ dựa trên việc một người “bị stress”.

Khi nào stress trở thành vấn đề đáng chú ý?

Stress đáng được quan tâm hơn khi:

▪️cảm giác căng thẳng kéo dài và khó giảm;

▪️ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ;

▪️khó tập trung hoặc giảm hiệu suất học tập, công việc;

▪️thường xuyên cáu gắt hoặc khó kiểm soát cảm xúc;

▪️mất hứng thú với những hoạt động trước đây;

▪️bắt đầu né tránh trường học, công việc hoặc các mối quan hệ;

▪️sử dụng rượu, thuốc lá hoặc chất khác để đối phó;

▪️các triệu chứng ngày càng nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống.

Nếu xuất hiện ý nghĩ tự làm tổn thương bản thân hoặc tự sát, cần tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn và đảm bảo an toàn càng sớm càng tốt.

Làm gì khi đang bị stress?

Trước hết, cần xác định điều gì đang tạo ra stress thay vì chỉ cố gắng làm cho cảm giác căng thẳng biến mất. Một người có thể bắt đầu bằng cách xem xét mối liên hệ giữa nguồn stress, suy nghĩ và cảm xúc, phản ứng của cơ thể, cách mình đang ứng phó và những hậu quả đi kèm.

Từ đó, họ có thể nhận ra những phần mình có khả năng thay đổi, chẳng hạn như sắp xếp lại công việc, chia nhỏ nhiệm vụ, điều chỉnh kỳ vọng, giải quyết mâu thuẫn hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ. Bên cạnh đó, duy trì giấc ngủ, vận động, ăn uống phù hợp, nghỉ ngơi và kết nối với những người có thể hỗ trợ cũng giúp cơ thể có cơ hội phục hồi sau stress.

Quan trọng là không phải mọi stress đều có thể được loại bỏ. Mục tiêu thực tế hơn là tăng khả năng nhận diện stress, điều chỉnh phản ứng và thích nghi với những yêu cầu của cuộc sống.

Kết luận

Stress là một phần bình thường của cuộc sống và không phải lúc nào cũng tiêu cực. Một mức độ stress phù hợp có thể giúp con người tập trung và thích nghi với những thử thách.

Điều cần quan tâm là khi stress trở nên quá mạnh, kéo dài, lặp lại hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến sức khỏe và hoạt động hằng ngày. Khi đó, thay vì chỉ cố gắng “chịu đựng” hoặc tự trách bản thân vì không kiểm soát được stress, việc tìm hiểu nguồn gốc của stress và tìm kiếm hỗ trợ phù hợp có thể giúp vấn đề được xử lý hiệu quả hơn.

Tại Happy Life, đội ngũ chuyên gia tâm lý hỗ trợ đánh giá tình trạng tâm lý một cách toàn diện, từ đó giúp cá nhân và gia đình hiểu rõ vấn đề đang gặp phải, nhận diện những yếu tố liên quan và lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ bạn trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Cơ chế của stress: Điều gì xảy ra với cơ thể và não bộ khi chúng ta căng thẳng?

Stress không chỉ là cảm giác căng thẳng trong suy nghĩ mà còn là một chuỗi phản ứng phức tạp diễn ra trong não bộ, hệ thần kinh và cơ thể. Hiểu rõ cơ chế này giúp chúng ta nhận diện phản ứng của bản thân và biết cách điều chỉnh khi stress trở nên quá mức.

Stress khác gì với trầm cảm? Cách phân biệt và khi nào cần hỗ trợ

Stress và trầm cảm có thể có những biểu hiện giống nhau như mệt mỏi, khó tập trung, mất ngủ hoặc dễ cáu gắt, nhưng chúng khác nhau về nguyên nhân, diễn biến và mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống. Hiểu rõ sự khác biệt giúp nhận diện đúng vấn đề và tìm kiếm hỗ trợ phù hợp khi cần thiết.

Ứng phó với stress: Các cách giảm căng thẳng và phục hồi sức khỏe tâm lý

Stress là một phần tự nhiên của cuộc sống và không phải lúc nào cũng có thể loại bỏ hoàn toàn. Điều quan trọng là học cách nhận diện nguồn gây stress, điều chỉnh phản ứng của bản thân và xây dựng những cách ứng phó giúp phục hồi sức khỏe tâm lý lâu dài.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI