TẠI SAO CON HIỂU LỜI NHƯNG KHÔNG CHỊU NÓI?

02/12/2023

“Con hiểu hết những gì bố mẹ nói, bảo gì con cũng làm được, nhưng tại sao con vẫn không chịu nói?”. Đây là băn khoăn của rất nhiều cha mẹ khi thấy con hiểu lời khá tốt nhưng lại ít nói hoặc chưa chủ động sử dụng lời nói để giao tiếp.

Thực tế, hiểu ngôn ngữ và sử dụng ngôn ngữ là hai khả năng khác nhau. Một trẻ có thể hiểu được yêu cầu, biết đồ vật hoặc biết bố mẹ đang nói gì nhưng vẫn gặp khó khăn khi chủ động dùng âm thanh, từ ngữ để thể hiện nhu cầu, chia sẻ hoặc tương tác với người khác.

Vì vậy, thay vì nghĩ rằng con “lười nói” hay “không chịu nói”, cha mẹ nên tìm hiểu xem điều gì đang khiến trẻ chưa chủ động sử dụng lời nói.

1. Cha mẹ đáp ứng quá nhanh nhu cầu của trẻ

Khi trẻ muốn uống nước, lấy đồ chơi hoặc muốn được giúp đỡ, trẻ có thể chỉ tay, kéo tay bố mẹ hoặc nhìn về phía món đồ. Nếu cha mẹ thường xuyên đoán đúng và đáp ứng ngay, trẻ sẽ có ít cơ hội sử dụng lời nói để yêu cầu.

Điều này không có nghĩa cha mẹ đang làm sai. Đây thường là phản ứng rất tự nhiên khi chăm sóc con. Tuy nhiên, nếu kéo dài, trẻ có thể hình thành thói quen dùng hành động thay cho lời nói.

2. Khả năng chú ý, bắt chước âm thanh còn hạn chế

Để học nói, trẻ không chỉ cần hiểu lời mà còn cần lắng nghe, chú ý và bắt chước âm thanh, khẩu hình và từ ngữ của người khác.

Một số trẻ khó duy trì chú ý khi tương tác, ít quan sát khẩu hình hoặc chưa biết bắt chước âm thanh. Vì vậy, dù trẻ biết mình muốn gì, trẻ vẫn khó chuyển điều đó thành lời nói.

3. Trẻ gặp khó khăn về phát âm

Có những trẻ biết mình muốn nói gì và hiểu lời người khác, nhưng gặp khó khăn khi tạo ra âm thanh hoặc phát âm từ ngữ.

Trẻ có thể chỉ nói được một vài âm quen thuộc, nói chưa rõ, khó bắt chước từ mới hoặc thường bỏ bớt âm trong từ. Khi việc phát âm trở nên khó khăn, trẻ có thể dần ít chủ động nói và chuyển sang chỉ tay, kéo người lớn hoặc dùng hành động để thể hiện nhu cầu.

4. Thiếu môi trường và cơ hội giao tiếp

Ngôn ngữ của trẻ phát triển thông qua nghe – tương tác – bắt chước – thực hành. Nếu trẻ có ít cơ hội trò chuyện, chơi tương tác và trao đổi qua lại với người lớn, trẻ sẽ có ít cơ hội sử dụng ngôn ngữ một cách chủ động.

Bên cạnh đó, thời gian xem tivi, điện thoại quá nhiều cũng có thể làm giảm thời gian trẻ dành cho những tương tác trực tiếp với cha mẹ và người xung quanh. Việc trẻ chủ yếu ngồi xem một cách thụ động không tạo ra nhiều cơ hội giao tiếp hai chiều như khi trẻ cùng người lớn chơi, trò chuyện, chờ đến lượt và phản hồi qua lại.

5. Tâm lý sợ sai hoặc áp lực khi nói

Một số trẻ có thể trở nên e dè khi nói nếu thường xuyên được yêu cầu:

“Nói đi!”

“Nói lại cho mẹ!”

“Con phải nói đúng!”

“Sao con nói mãi không được?”

Đặc biệt, nếu trẻ phát âm chưa rõ hoặc nói ngọng mà thường xuyên bị la mắng, chê trách, trẻ có thể sợ nói sai, ngại nói và dần thu mình trong giao tiếp.

Cách cha mẹ hỗ trợ trẻ tại nhà

1. Giảm việc đoán ý quá nhanh

Khi trẻ chỉ tay hoặc kéo tay bố mẹ để lấy đồ, đừng lập tức đưa ngay. Hãy chờ thêm một chút, nhìn trẻ và tạo cơ hội để trẻ thể hiện mong muốn bằng ánh mắt, cử chỉ, âm thanh hoặc từ ngữ.

Ví dụ: Trẻ chỉ vào hộp bánh → thay vì đưa ngay, cha mẹ có thể cầm hộp bánh, nhìn trẻ và nói ngắn gọn: “bánh”. Nếu trẻ phát âm hoặc có bất kỳ cố gắng giao tiếp nào, hãy đáp ứng và khen ngợi trẻ.

2. Tăng cường tương tác thực tế

Hãy tận dụng những hoạt động quen thuộc như ăn uống, tắm, mặc quần áo, đi chơi, chơi đồ chơi… để trò chuyện cùng trẻ. Thay vì liên tục hỏi trẻ “Đây là gì?”, cha mẹ có thể nói mẫu, chờ trẻ phản hồi và tạo lượt giao tiếp qua lại.

Những câu ngắn, gắn với hành động thực tế sẽ giúp trẻ dễ hiểu, dễ bắt chước và có cơ hội sử dụng ngôn ngữ hơn.

3. Hạn chế tivi, điện thoại

Cha mẹ nên giảm thời gian trẻ sử dụng tivi, điện thoại và ưu tiên chơi cùng người thật, giao tiếp trực tiếp và các hoạt động có sự tương tác qua lại. Thay vì để trẻ xem một mình, hãy dành thời gian chơi cùng trẻ, đọc sách tranh, chơi đóng vai, thổi bong bóng, chơi ô tô, xếp hình hoặc thực hiện các hoạt động vận động cùng nhau.

Điều quan trọng không chỉ là “giảm màn hình” mà là thay thời gian xem màn hình bằng những cơ hội giao tiếp chất lượng.

4. Kiên nhẫn và làm mẫu đúng cách

Cha mẹ nên phát âm chuẩn, nói ngắn gọn, rõ ràng và lặp lại những từ quan trọng trong nhiều tình huống khác nhau. Ví dụ trẻ muốn uống nước, cha mẹ có thể làm mẫu nói: “Uống”, “Uống nước”...

Không cần yêu cầu trẻ phải lặp lại ngay nhiều lần. Hãy cho trẻ thời gian nghe, quan sát và tự mình nói. Không nên ép buộc, quát mắng hoặc liên tục sửa lỗi phát âm khiến trẻ căng thẳng và sợ giao tiếp.

Hiểu lời nhưng chưa nói không có nghĩa là trẻ “lười nói” hay “không chịu nói”. Đằng sau sự im lặng của trẻ có thể là những khó khăn mà cha mẹ chưa nhận ra. Thay vì ép con phải nói, hãy tạo cho con một môi trường giao tiếp đủ an toàn, đủ tương tác và đủ kiên nhẫn để con từng bước phát triển ngôn ngữ.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Trẻ chậm nói đơn thuần cần can thiệp trong bao lâu?

Khi con được xác định là chậm nói đơn thuần, một trong những điều cha mẹ quan tâm nhất là con sẽ cần được hỗ trợ trong bao lâu và khi nào có thể bắt kịp các bạn cùng tuổi.

Trẻ chậm nói do đâu?

07 nguyên nhân cha mẹ không nên bỏ qua

Chậm nói có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và yếu tố khác nhau. Có trẻ chỉ chậm nói và sau đó bắt kịp các bạn, nhưng cũng có trẻ chậm nói liên quan đến một vấn đề phát triển khác

Đọc tiếp

Trẻ chậm nói: Khi nào cần đưa đi đánh giá và can thiệp?

Nếu trẻ không đạt các mốc giao tiếp – ngôn ngữ phù hợp với độ tuổi, cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi đánh giá phát triển, thay vì chỉ chờ con tự nói

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI