TRẦM CẢM Ở HỌC SINH: CÁC DẤU HIỆU VÀ CÁCH HỖ TRỢ

12/11/2023

Buồn bã, thất vọng hoặc mất hứng thú có thể xuất hiện khi học sinh gặp thất bại, mâu thuẫn với bạn bè hoặc trải qua một sự kiện khó khăn. Những phản ứng này thường thay đổi theo hoàn cảnh và có thể giảm dần khi vấn đề được giải quyết.

Tuy nhiên, nếu trạng thái buồn bã, cáu gắt, mất hứng thú hoặc những thay đổi về hành vi kéo dài và ảnh hưởng rõ rệt đến việc học, các mối quan hệ và sinh hoạt hằng ngày, đây có thể là dấu hiệu của trầm cảm. Ở học sinh, trầm cảm đôi khi không biểu hiện rõ ràng như ở người trưởng thành và có thể bị nhầm với “tuổi dậy thì”, lười học hoặc chống đối.

Trầm cảm ở học sinh là gì?

Trầm cảm là một tình trạng sức khỏe tâm thần được đặc trưng bởi những thay đổi đáng kể và kéo dài về khí sắc, hứng thú và các hoạt động tâm lý – hành vi, từ đó ảnh hưởng đến khả năng học tập, sinh hoạt và duy trì các mối quan hệ.

Ở trẻ em và thanh thiếu niên, biểu hiện trầm cảm có thể khác nhau tùy độ tuổi và đặc điểm phát triển. Thay vì chỉ cảm thấy buồn, học sinh có thể trở nên dễ cáu gắt, nhạy cảm, thu mình hoặc mất hứng thú với những hoạt động trước đây từng yêu thích.

Một giai đoạn buồn bã sau một sự kiện không thuận lợi không đồng nghĩa với trầm cảm. Để xác định một học sinh có đang gặp trầm cảm hay không cần xem xét tổng thể các triệu chứng, thời gian kéo dài, mức độ ảnh hưởng và những nguyên nhân khác có thể liên quan.

Dấu hiệu trầm cảm ở học sinh

1. Thay đổi về cảm xúc

▪️ Thường xuyên buồn bã hoặc cảm thấy trống rỗng.

▪️ Dễ cáu gắt, nổi nóng hoặc trở nên nhạy cảm hơn.

▪️ Cảm thấy thất vọng, bất lực hoặc bi quan.

▪️ Có cảm giác mình kém cỏi, vô dụng hoặc không có giá trị.

▪️ Khó cảm nhận niềm vui ngay cả khi tham gia những hoạt động trước đây từng yêu thích.

2. Mất hứng thú và giảm tham gia hoạt động

Một học sinh từng thích chơi thể thao, gặp bạn bè, chơi game, vẽ, nghe nhạc hoặc tham gia các hoạt động ngoại khóa có thể dần không còn muốn thực hiện những hoạt động này. Một số em vẫn tham gia nhưng ít thể hiện sự hào hứng hoặc cảm giác vui vẻ như trước.

3. Thay đổi trong học tập

Trầm cảm có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, ghi nhớ và duy trì động lực.

▪️ Khó tập trung trong lớp.

▪️ Trì hoãn hoặc không hoàn thành bài tập.

▪️ Giảm động lực học tập.

▪️ Kết quả học tập giảm.

▪️ Không còn quan tâm đến những môn học hoặc hoạt động trước đây từng yêu thích.

4. Thay đổi về giấc ngủ và ăn uống

Một số học sinh có thể khó ngủ, ngủ không đủ hoặc ngủ nhiều hơn bình thường. Thói quen ăn uống cũng có thể thay đổi, chẳng hạn ăn ít hơn hoặc nhiều hơn đáng kể so với trước. Những thay đổi này có thể dẫn đến mệt mỏi và tiếp tục ảnh hưởng đến khả năng học tập, sinh hoạt.

5. Mệt mỏi và giảm năng lượng

Học sinh có thể thường xuyên cảm thấy thiếu năng lượng, nhanh mệt hoặc không muốn tham gia các hoạt động. Một số em có thể nói rằng mình “lúc nào cũng mệt” dù không có hoạt động thể chất đặc biệt.

6. Cảm giác tội lỗi và tự đánh giá tiêu cực

Học sinh có thể thường xuyên tự trách mình, cho rằng bản thân kém cỏi, thất bại hoặc là nguyên nhân gây ra những vấn đề trong gia đình. Những suy nghĩ tiêu cực này có thể trở nên dai dẳng và ảnh hưởng đến cách trẻ nhìn nhận bản thân cũng như tương lai.

7. Thu mình và thay đổi các mối quan hệ

Một học sinh đang gặp khó khăn có thể ít trò chuyện với cha mẹ, tránh gặp bạn bè, không muốn tham gia hoạt động tập thể hoặc dành phần lớn thời gian một mình. Đôi khi, trẻ vẫn giao tiếp bình thường bên ngoài nhưng trở nên rất ít nói hoặc cáu gắt khi ở nhà.

8. Xuất hiện suy nghĩ về cái chết hoặc tự sát

Một số học sinh có thể nói những câu như không muốn sống, muốn biến mất, cảm thấy mọi thứ sẽ tốt hơn nếu mình không còn tồn tại hoặc có những hành vi tự làm tổn thương.

Đây là dấu hiệu cần được đặc biệt quan tâm. Không nên xem những lời nói này đơn thuần là “nói quá”, “dọa bố mẹ” hoặc một cách để thu hút sự chú ý. Học sinh cần được người lớn tiếp cận, đánh giá nguy cơ và hỗ trợ phù hợp.

Vì sao học sinh có thể bị trầm cảm?

Trầm cảm thường hình thành từ sự kết hợp của nhiều yếu tố thay vì một nguyên nhân duy nhất.

1. Yếu tố sinh học

Những khác biệt về hoạt động não bộ, yếu tố di truyền, thay đổi nội tiết trong quá trình phát triển và sức khỏe thể chất có thể góp phần làm tăng nguy cơ xuất hiện các vấn đề khí sắc.

2. Những trải nghiệm căng thẳng

Mất mát, chia tay, thay đổi môi trường sống, khó khăn gia đình, áp lực học tập hoặc những sự kiện gây căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý của học sinh.

3. Quan hệ với bạn bè

Bị bắt nạt, cô lập, từ chối hoặc gặp xung đột kéo dài với bạn bè có thể tác động đáng kể đến cảm giác an toàn và giá trị bản thân của học sinh.

4. Yếu tố gia đình

Mâu thuẫn gia đình, thiếu sự hỗ trợ cảm xúc, kỳ vọng quá cao hoặc những thay đổi lớn trong gia đình có thể trở thành nguồn stress đối với trẻ.

5. Những khó khăn tâm lý khác

Một số học sinh có thể đồng thời gặp lo âu, vấn đề về hành vi, khó khăn trong học tập hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần khác. Những khó khăn này có thể tác động qua lại và làm tình trạng trở nên phức tạp hơn.

Cha mẹ có thể làm gì khi nhận thấy con có dấu hiệu trầm cảm?

Lắng nghe và tìm hiểu trải nghiệm của con

Cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc quan sát sự thay đổi và tạo cơ hội để trẻ chia sẻ. Không nhất thiết phải hỏi dồn dập hoặc yêu cầu trẻ giải thích ngay lập tức. Những câu hỏi như “Dạo này con thấy thế nào?”, “Có điều gì khiến con mệt mỏi nhất không?” có thể giúp mở đầu cuộc trò chuyện.

Tránh quy kết trẻ lười biếng hoặc thiếu cố gắng

Khi thành tích giảm sút hay trẻ không làm bài hoặc không muốn tham gia các hoạt động, phản ứng đầu tiên của người lớn thường là thúc ép. Tuy nhiên, nếu những biểu hiện này liên quan đến trầm cảm, việc chỉ tăng áp lực có thể khiến trẻ cảm thấy thất bại hoặc tự trách bản thân nhiều hơn.

Duy trì những hoạt động và nhịp sinh hoạt cơ bản

Gia đình có thể hỗ trợ trẻ duy trì lịch ngủ tương đối ổn định, ăn uống đầy đủ, vận động phù hợp và giữ kết nối với những người trẻ cảm thấy an toàn. Mục tiêu không phải là yêu cầu trẻ lập tức trở lại trạng thái bình thường mà là duy trì những nền tảng sinh hoạt cần thiết trong giai đoạn khó khăn.

Phối hợp với nhà trường

Nếu trầm cảm ảnh hưởng đến việc học hoặc quan hệ bạn bè, cha mẹ có thể trao đổi với giáo viên và nhân sự hỗ trợ tâm lý học đường để thống nhất cách hỗ trợ phù hợp, chẳng hạn điều chỉnh một số yêu cầu trong giai đoạn trẻ đang gặp khó khăn.

Khi nào học sinh cần được hỗ trợ chuyên môn?

Cha mẹ nên cân nhắc đưa trẻ đi đánh giá tâm lý hoặc sức khỏe tâm thần khi:

▪️ Những thay đổi về cảm xúc và hành vi kéo dài.

▪️ Trẻ mất hứng thú rõ rệt với những hoạt động trước đây từng yêu thích.

▪️ Việc học hoặc sinh hoạt hằng ngày bị ảnh hưởng đáng kể.

▪️ Trẻ thu mình và giảm giao tiếp rõ rệt.

▪️ Có những thay đổi đáng kể về giấc ngủ hoặc ăn uống.

▪️ Trẻ thường xuyên tự trách, cảm thấy vô giá trị hoặc tuyệt vọng.

▪️ Trẻ có hành vi tự làm tổn thương hoặc nói về cái chết, tự sát.

Khi có ý nghĩ hoặc hành vi liên quan đến tự sát, cần ưu tiên sự an toàn của trẻ và tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn khẩn cấp thay vì chỉ chờ xem các biểu hiện có tự cải thiện hay không.

Trầm cảm ở học sinh không phải lúc nào cũng dễ nhận ra. Một học sinh có thể vẫn đến trường, làm bài hoặc giao tiếp với bạn bè trong khi bên trong đang trải qua nhiều khó khăn. Vì vậy, việc quan sát những thay đổi so với trạng thái thường ngày của trẻ, lắng nghe trải nghiệm của trẻ và tìm kiếm hỗ trợ khi cần thiết có vai trò quan trọng trong việc nhận diện và can thiệp sớm.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Trẻ chậm nói là gì? Dấu hiệu nhận biết sớm

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

Trẻ chậm nói do đâu?

07 nguyên nhân cha mẹ không nên bỏ qua

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

Trẻ chậm nói: Khi nào cần đưa đi đánh giá và can thiệp?

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI