Khi biết một người đang bị bạn đời bạo hành, câu hỏi nhiều người thường đặt ra là: “Tại sao họ không rời đi?”
Nếu nhìn từ bên ngoài, rời khỏi một mối quan hệ bạo lực có vẻ như chỉ cần một quyết định: thu dọn đồ đạc và bước ra khỏi nhà. Nhưng với người đang ở trong mối quan hệ đó, mọi chuyện thường phức tạp hơn rất nhiều.
Họ có thể sợ bị trả thù, không có tiền, không có nơi để đi, lo cho con, bị cô lập khỏi gia đình và bạn bè, hoặc đã bị người bạn đời khiến họ tin rằng mọi chuyện xảy ra đều là lỗi của chính mình.
Vì vậy, việc một người chưa thể rời đi không có nghĩa họ yếu đuối, thiếu quyết đoán hay chấp nhận bị bạo hành.
Rời khỏi một mối quan hệ bạo lực thường là một quá trình phức tạp, đôi khi cần nhiều lần cố gắng và một kế hoạch an toàn phù hợp.
1. Vì họ vẫn còn yêu và hy vọng người kia sẽ thay đổi
Một người bị bạo lực không nhất thiết chỉ có những cảm xúc tiêu cực với bạn đời.
Họ có thể vẫn yêu, nhớ, thương hoặc quan tâm đến người kia. Đặc biệt, sau một giai đoạn bạo lực, người gây bạo lực có thể xin lỗi, hứa sẽ thay đổi, trở nên dịu dàng và chăm sóc hơn. Khoảng thời gian này có thể khiến người bị bạo lực tin rằng:
“Có lẽ lần này mọi thứ sẽ khác.”
“Có lẽ anh ấy/cô ấy thực sự đã nhận ra sai lầm.”
“Mình nên cho họ thêm một cơ hội.”
Vấn đề là bạo lực trong nhiều mối quan hệ không diễn ra liên tục với cùng một mức độ. Nó có thể tạo thành một chu kỳ: căng thẳng tăng lên → xảy ra bạo lực → xin lỗi hoặc hòa giải → một khoảng thời gian yên ổn → căng thẳng lại tích tụ.
Những giai đoạn tốt đẹp có thể khiến người bị bạo lực tiếp tục hy vọng rằng phiên bản dịu dàng của người bạn đời mới là con người “thật”, còn bạo lực chỉ là một sai lầm nhất thời.
2. Vì họ đã bị kiểm soát đến mức mất niềm tin vào chính mình
Bạo lực không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng một cú đánh. Nó có thể bắt đầu bằng những câu nói như:
“Không ai chịu được em ngoài anh.”
“Em chẳng thể tự làm được gì.”
“Nếu em không làm thế thì anh đã không nổi giận.”
“Em khiến anh phải đánh em.”
Khi những thông điệp như vậy lặp đi lặp lại, người bị bạo lực có thể dần nghi ngờ chính mình.
Họ bắt đầu tự hỏi:
Có phải mình quá nhạy cảm?
Có phải mình thực sự là nguyên nhân khiến người kia tức giận?
Có phải mình chưa đủ tốt?
Nếu mình thay đổi thì mọi chuyện có khác không?
Đây là một trong những tác động nguy hiểm của thao túng tâm lý và làm sai lệch nhận thức về thực tại (gaslighting).
Người bị bạo lực có thể dần mất cảm giác rằng mình có khả năng tự quyết định cuộc đời mình. Khi đó, việc rời đi không chỉ là thay đổi nơi sống; nó còn đòi hỏi họ từng bước khôi phục lại cảm giác tự chủ và niềm tin vào chính mình.
3. Vì họ sợ điều gì sẽ xảy ra nếu mình rời đi
Đối với một người đang sống trong mối quan hệ bạo lực, “rời đi” đôi khi không phải là lựa chọn an toàn nhất nếu thực hiện một cách đột ngột.
Người gây bạo lực có thể đe dọa:
▪️Làm hại bạn đời.
▪️Làm hại con cái.
▪️Làm hại người thân.
▪️Tìm đến nơi làm việc.
▪️Theo dõi hoặc quấy rối sau khi chia tay.
▪️Phá hoại tài sản.
▪️Tung thông tin riêng tư.
▪️Tự làm hại bản thân để gây áp lực.
Vì vậy, một người có thể ở lại không phải vì họ nghĩ bạo lực là chấp nhận được, mà vì họ đang cân nhắc: “Nếu mình rời đi, chuyện gì sẽ xảy ra với mình và các con?”
Đây là lý do trong những trường hợp có nguy cơ bạo lực, an toàn cần được ưu tiên trước việc đối đầu hoặc thông báo kế hoạch rời đi. Một kế hoạch an toàn phù hợp có thể quan trọng hơn một quyết định vội vàng.
4. Vì họ bị phụ thuộc về tài chính
Rời khỏi một mối quan hệ không chỉ là rời khỏi một con người. Đôi khi đó còn là rời khỏi:
▪️Một ngôi nhà.
▪️Nguồn thu nhập.
▪️Tài khoản ngân hàng.
▪️Công việc.
▪️Phương tiện đi lại.
▪️Mạng lưới xã hội.
▪️Điều kiện chăm sóc con.
Khi đó, câu: “Cứ rời đi rồi tính" không thực sự giải quyết được vấn đề. Sự phụ thuộc tài chính có thể trở thành một trong những rào cản rất lớn khiến một người tiếp tục ở lại trong một mối quan hệ không an toàn.
5. Vì họ có con
Đây là một trong những lý do phức tạp nhất. Một người có thể nghĩ: “Mình chịu thêm một chút cũng được, miễn là con vẫn có đủ bố và mẹ.”
Họ có thể lo rằng việc chia tay sẽ làm con tổn thương, khiến gia đình tan vỡ hoặc khiến con mất đi sự hiện diện của một phụ huynh.
Trong một số trường hợp, người gây bạo lực còn sử dụng chính nỗi lo này để kiểm soát:
“Nếu em bỏ đi, em sẽ không được gặp con nữa.”
“Anh sẽ giành quyền nuôi con.”
“Con sẽ trách em vì đã phá vỡ gia đình.”
Những lời đe dọa như vậy có thể khiến người bị bạo lực càng khó đưa ra quyết định.
Tuy nhiên, cần phân biệt việc duy trì một gia đình có đầy đủ cha mẹ với việc trẻ được sống trong một môi trường an toàn.
Trẻ có thể chịu ảnh hưởng tâm lý khi thường xuyên chứng kiến bạo lực, đe dọa hoặc sự kiểm soát giữa cha mẹ.
Vì vậy, khi có con, câu hỏi không chỉ là: “Có giữ được gia đình hay không?” mà còn là: “Môi trường này có an toàn và lành mạnh cho trẻ hay không?”
6. Vì họ đã bị cô lập
Một người gây bạo lực có thể từng bước khiến bạn đời xa rời những người có thể hỗ trợ họ.
Họ có thể:
▪️Không cho gặp bạn bè.
▪️Kiểm soát việc về thăm gia đình.
▪️Ghen tuông với các mối quan hệ.
▪️Nói xấu người thân của bạn đời.
▪️Khiến đối phương cảm thấy có lỗi khi dành thời gian cho người khác.
▪️Kiểm soát điện thoại và các mối quan hệ xã hội.
Sau một thời gian, người bị bạo lực có thể gần như không còn ai để tìm đến.
Khi đó, việc rời đi trở nên khó khăn hơn rất nhiều vì họ không chỉ phải rời khỏi người gây bạo lực mà còn phải đối mặt với cảm giác: “Mình không còn ai cả.”
Sự cô lập cũng khiến người bị bạo lực ít có cơ hội nhận được một góc nhìn khác về những gì đang xảy ra.
7. Vì họ không nhận ra mình đang bị bạo lực
Không phải mọi hành vi bạo lực đều dễ nhận biết. Nếu một người không bị đánh nhưng thường xuyên bị kiểm soát, xúc phạm, đe dọa, cô lập hoặc thao túng, họ có thể không gọi những điều đó là “bạo lực”.
Họ có thể nghĩ:
“Chồng/vợ nào chẳng ghen.”
“Anh ấy chỉ nóng tính.”
“Cô ấy làm vậy vì yêu tôi.”
“Vợ chồng cãi nhau là bình thường.”
Đặc biệt, nếu một người đã sống trong môi trường thiếu tôn trọng từ rất lâu hoặc chưa từng trải nghiệm một mối quan hệ lành mạnh, họ có thể khó nhận ra rằng những gì mình đang trải qua không phải là cách yêu thương bình thường.
8. Vì họ cảm thấy xấu hổ và sợ bị phán xét
Nhiều người không nói với ai rằng mình đang bị bạo lực vì họ sợ:
“Người khác sẽ nghĩ gì về mình?”
Họ có thể sợ bị hỏi:
“Tại sao không bỏ?”
“Sao chịu đựng lâu như vậy?”
“Đã bị như thế sao còn quay lại?”
“Chắc phải có lý do gì đó.”
Khi xã hội nhìn người bị bạo lực như người “đáng lẽ phải biết tự bảo vệ mình”, họ càng khó tìm kiếm sự giúp đỡ.
Thay vì nhận được câu hỏi “Bạn cần chúng tôi hỗ trợ điều gì?”, họ có thể nhận được câu hỏi “Tại sao bạn không rời đi?”
Hai câu hỏi này tạo ra hai trải nghiệm hoàn toàn khác nhau.
Vì sao một người có thể rời đi rồi lại quay về?
Đây là điều người ngoài thường khó hiểu nhất. Một người có thể rời khỏi nhà, sau đó quay trở lại. Điều này không nhất thiết có nghĩa họ “không nghiêm túc”.
Có thể họ:
▪️Nhớ người bạn đời.
▪️Tin rằng người kia sẽ thay đổi.
▪️Không có đủ nguồn lực để sống độc lập.
▪️Lo cho con.
▪️Sợ bị trả thù.
▪️Cảm thấy cô đơn.
▪️Chưa có nơi ở ổn định.
▪️Bị thuyết phục hoặc đe dọa.
▪️Chưa sẵn sàng về mặt tâm lý.
▪️Chưa xây dựng được kế hoạch an toàn.
Quá trình rời khỏi một mối quan hệ bạo lực có thể kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng hoặc thậm chí lâu hơn.
Vì vậy, việc một người chưa thể rời đi ngay không nên được hiểu đơn giản là họ “chọn ở lại”.
Vì sao một người có thể rời đi rồi lại quay về?
Điều đầu tiên cần tránh là trách móc.
❌ Thay vì: “Tôi đã bảo rồi mà, sao bạn không bỏ?”
✅ Có thể nói:
“Tôi tin bạn.”
“Những gì bạn đang trải qua không phải lỗi của bạn.”
“Bạn không cần phải quyết định ngay hôm nay.”
“Nếu bạn cần, tôi có thể cùng bạn tìm cách để an toàn.”
BÀI VIẾT NỔI BẬT
Có nên cho người bạn đời từng ngoại tình một cơ hội thứ hai?
Ngoại tình không đồng nghĩa với việc mọi mối quan hệ đều phải kết thúc. Một số cặp đôi vẫn có thể phục hồi nếu cả hai thực sự sẵn sàng thay đổi và cùng tham gia vào quá trình hàn gắn.
Cha/mẹ ngoại tình: Có nên nói cho con biết sự thật?
Việc có nên chia sẻ chuyện ngoại tình với con hay không cần được cân nhắc dựa trên độ tuổi, mức độ trưởng thành cảm xúc của trẻ, hoàn cảnh gia đình và cách người lớn dự định truyền đạt thông tin.