5 SAI LẦM CHA MẸ THƯỜNG MẮC PHẢI KHI DẠY CON CHẬM NÓI VÀ CÁCH ĐIỀU CHỈNH

18/08/2025

Khi nhận thấy con chậm nói, nhiều cha mẹ chủ động tìm cách dạy con tại nhà bằng việc trò chuyện nhiều hơn, đặt câu hỏi, yêu cầu con nhắc lại từ hoặc cho con xem các video dạy nói. Tuy nhiên, không phải cách dạy nào cũng giúp trẻ phát triển ngôn ngữ hiệu quả.

Một số cách làm tưởng như đang hỗ trợ con lại vô tình khiến trẻ ít có cơ hội chủ động giao tiếp, cảm thấy áp lực khi nói hoặc chỉ lặp lại từ ngữ mà chưa thực sự hiểu và biết cách sử dụng.

Vậy đâu là những sai lầm cha mẹ thường mắc phải khi dạy trẻ chậm nói và nên điều chỉnh như thế nào để hỗ trợ con tốt hơn?

1. Nói liên tục, không cho trẻ thời gian phản hồi

Sai lầm: Khi con chậm nói, cha mẹ thường cố gắng nói thật nhiều để con nghe và học từ mới. Cha mẹ có thể liên tục gọi tên đồ vật, giải thích mọi hoạt động hoặc đặt nhiều câu hỏi như: “Đây là cái gì?”, “Con đang làm gì?”, “Con muốn ăn gì?”…

Việc cung cấp ngôn ngữ cho trẻ là cần thiết. Tuy nhiên, nếu người lớn nói liên tục mà không dành thời gian chờ đợi, trẻ sẽ có ít cơ hội để xử lý thông tin, thể hiện nhu cầu và chủ động giao tiếp.

Đặc biệt, với những trẻ cần nhiều thời gian để hiểu lời nói hoặc tổ chức phản hồi, việc đặt câu hỏi liên tiếp có thể khiến trẻ khó theo kịp cuộc trò chuyện. Trẻ có thể im lặng, quay đi hoặc chỉ trả lời khi được nhắc nhiều lần.

Cách điều chỉnh:

▪️Nói ngắn gọn, rõ ràng, phù hợp với khả năng hiểu ngôn ngữ hiện tại của trẻ. Ví dụ, khi trẻ đang uống nước, cha mẹ có thể nói: “Con uống nước”.

▪️Tạm dừng vài giây sau khi hỏi để chờ con phản hồi (bằng lời nói, ánh mắt, chỉ tay hay cử chỉ).

▪️Trò chuyện qua hoạt động hằng ngày: Khi mặc quần áo, ăn uống, tắm hoặc chơi cùng con, cha mẹ có thể vừa làm vừa nói những câu ngắn gắn với tình huống thực tế.

2. Đáp ứng nhu cầu quá nhanh

Sai lầm: cha mẹ thường hiểu con rất rõ. Chỉ cần trẻ nhìn về phía bình nước, kéo tay người lớn hoặc đứng trước tủ đồ chơi, cha mẹ đã biết con muốn gì và nhanh chóng lấy giúp con.

Sự quan tâm này xuất phát từ tình yêu thương, nhưng nếu người lớn luôn đoán trước và đáp ứng mọi nhu cầu, trẻ có thể ít có động lực để chủ động thể hiện mong muốn bằng cử chỉ, âm thanh hoặc lời nói.

Điều này không có nghĩa cha mẹ cần cố tình làm trẻ khó chịu hoặc bắt trẻ phải nói mới được đáp ứng. Đối với trẻ chậm nói, giao tiếp còn có thể bắt đầu bằng những hình thức đơn giản như nhìn, chỉ tay, đưa đồ vật hoặc phát ra âm thanh. Những cách giao tiếp này cần được ghi nhận và phát triển dần.

Cách điều chỉnh:

▪️Thay vì lập tức lấy món đồ đưa cho con, cha mẹ có thể cầm món đồ trong tầm nhìn của trẻ, chờ trẻ thể hiện nhu cầu và gợi ý một cách giao tiếp phù hợp.

▪️Tạo tình huống để con chủ động thể hiện mong muốn (đặt đồ chơi ở tầm nhìn nhưng cần hỗ trợ, đưa ra lựa chọn 2 món đồ).

▪️Ghi nhận mọi hình thức giao tiếp ban đầu (chỉ tay, phát âm gần đúng) rồi đáp lại và làm mẫu từ đúng.

3. Ép trẻ lặp lại từ nhiều lần

Sai lầm: Một sai lầm thường gặp là cha mẹ chỉ vào đồ vật, hỏi “Đây là gì?” rồi liên tục yêu cầu trẻ nhắc lại. Khi trẻ nói chưa đúng hoặc chưa trả lời, cha mẹ tiếp tục làm mẫu và yêu cầu con nói theo.

Cách này có thể giúp trẻ làm quen với từ mới, nhưng nếu lặp lại quá nhiều mà thiếu tương tác tự nhiên, trẻ dễ mất hứng thú và cảm thấy áp lực khi giao tiếp.

Đặc biệt, trẻ nhắc lại được từ chưa có nghĩa là đã biết sử dụng từ đó trong giao tiếp hằng ngày. Trẻ cần được học cách dùng từ để yêu cầu, trả lời và chia sẻ trong những tình huống thực tế.

Cách điều chỉnh:

▪️Không bắt trẻ phải phát âm đúng từ mới được đáp ứng. Nếu trẻ nói gần đúng hoặc dùng cử chỉ để thể hiện nhu cầu, hãy ghi nhận và làm mẫu cách nói phù hợp.

▪️Không sửa lỗi liên tục. Nếu trẻ nói “bón” khi muốn nói “bóng”, cha mẹ có thể nhẹ nhàng đáp lại: “Đúng rồi, quả bóng”, thay vì liên tục yêu cầu con nói lại.

▪️Mở rộng lời nói của trẻ. Khi trẻ nói “xe”, cha mẹ có thể nói thêm “xe chạy” hoặc “xe màu đỏ”, tùy khả năng tiếp nhận của con.

▪️Đưa từ ngữ vào nhiều tình huống. Trẻ cần được nghe và sử dụng từ trong những hoạt động khác nhau.

4. Chỉ dạy từ vựng, bỏ qua khả năng hiểu và giao tiếp

Sai lầm: Khi dạy trẻ chậm nói, cha mẹ thường quan tâm đến số lượng từ con nói được. Chẳng hạn, trẻ đã biết gọi tên bao nhiêu con vật, đồ ăn, phương tiện hoặc đồ vật trong nhà.

Tuy nhiên, phát triển ngôn ngữ không chỉ là học thuộc tên gọi của sự vật. Trẻ còn cần hiểu lời nói, biết sử dụng ngôn ngữ để yêu cầu, từ chối, trả lời, chia sẻ sự chú ý và tương tác với người khác.

Cách điều chỉnh:

▪️Tăng ngôn ngữ tiếp nhận: dạy con hiểu các câu lệnh ngắn ("Đưa mẹ bóng", "Cất dép").

▪️Phát triển diễn đạt và phi ngôn ngữ: dạy con cách yêu cầu, từ chối, gọi người khác, kết hợp ánh mắt và cử chỉ.

▪️Phát triển khả năng giao tiếp trong thực tế: tạo nhiều tình huống để con chủ động giao tiếp, biết dùng lời nói để yêu cầu hoặc chia sẻ.

5. Cho trẻ xem điện thoại, video dạy nói thay cho tương tác trực tiếp

Sai lầm: Trên mạng có nhiều video dạy trẻ nói, bài hát thiếu nhi và chương trình giới thiệu từ vựng bằng hình ảnh sinh động. Những nội dung này có thể thu hút sự chú ý của trẻ, khiến cha mẹ nghĩ rằng con đang học được nhiều từ khi xem.

Nếu thời gian sử dụng màn hình kéo dài và thay thế phần lớn thời gian chơi, trò chuyện hoặc tương tác với người khác, trẻ có thể mất đi những cơ hội quan trọng để thực hành giao tiếp.

Tuy nhiên, việc trẻ nghe và nhìn từ ngữ trên màn hình không đồng nghĩa với việc trẻ hiểu, ghi nhớ và có thể sử dụng những từ đó trong giao tiếp thực tế.

Cách điều chỉnh:

▪️Ưu tiên tương tác trực tiếp: trò chuyện, đọc sách, chơi trực tiếp cùng con.

▪️Lựa chọn hoạt động phù hợp với sở thích của trẻ

▪️Hạn chế việc bật màn hình làm nền: tránh để tivi hoặc video phát liên tục trong lúc ăn, chơi hoặc sinh hoạt gia đình.

▪️Biến nội dung trẻ yêu thích thành hoạt động thực tế: sau khi xem một bài hát hoặc câu chuyện, cha mẹ có thể cùng con hát, làm động tác, tìm đồ vật hoặc chơi lại tình huống trong video.

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ chậm nói đi đánh giá?

Không phải mọi trẻ nói ít đều có cùng nguyên nhân hoặc một chương trình can thiệp giống nhau. Trẻ chậm nói có thể gặp khó khăn chủ yếu ở khả năng diễn đạt, nhưng cũng có trẻ đồng thời gặp vấn đề về hiểu ngôn ngữ, giao tiếp xã hội, thính lực hoặc các lĩnh vực phát triển khác.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám, đánh giá bởi bác sĩ hoặc nhà tâm lý lâm sàng khi nhận thấy trẻ không đạt các mốc phát triển ngôn ngữ theo độ tuổi, khó hiểu lời nói, ít sử dụng cử chỉ để giao tiếp, ít chủ động tương tác hoặc có những biểu hiện khiến gia đình lo lắng. Đặc biệt, nếu trẻ mất đi những từ đã từng nói được hoặc những kỹ năng đã từng có, cha mẹ cần đưa trẻ đi đánh giá sớm, không nên chỉ tiếp tục dạy tại nhà và chờ đợi.

Cha mẹ không nên chờ đến khi trẻ lớn hơn hoặc nói được nhiều từ hơn mới tìm kiếm sự hỗ trợ. Phát hiện sớm khó khăn và lựa chọn cách can thiệp phù hợp có thể giúp trẻ cải thiện và phát triển kỹ năng giao tiếp đúng độ tuổi.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Tại sao con hiểu lời nhưng không chịu nói?

Thay vì nghĩ rằng con “lười nói” hay “không chịu nói”, cha mẹ nên tìm hiểu xem điều gì đang khiến trẻ chưa chủ động sử dụng lời nói.

Trẻ chậm nói do đâu?

07 nguyên nhân cha mẹ không nên bỏ qua

Chậm nói có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và yếu tố khác nhau. Có trẻ chỉ chậm nói và sau đó bắt kịp các bạn, nhưng cũng có trẻ chậm nói liên quan đến một vấn đề phát triển khác

Trẻ chậm nói: Khi nào cần đưa đi đánh giá và can thiệp?

Nếu trẻ không đạt các mốc giao tiếp – ngôn ngữ phù hợp với độ tuổi, cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi đánh giá phát triển, thay vì chỉ chờ con tự nói

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI