7 DẠNG TRẦM CẢM THƯỜNG GẶP VÀ NHỮNG ĐIỂM CẦN PHÂN BIỆT
12/11/2023
Khi nhắc đến trầm cảm, nhiều người thường nghĩ ngay đến cảm giác buồn bã kéo dài. Tuy nhiên, trên lâm sàng, trầm cảm có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau, tùy thuộc vào triệu chứng, thời gian kéo dài, mức độ ảnh hưởng và hoàn cảnh xuất hiện.
Có những dạng trầm cảm biểu hiện khá điển hình, nhưng cũng có những dạng dễ bị bỏ qua hoặc không được nhận diện, bởi người mắc trầm cảm không phải lúc nào cũng thể hiện rõ sự buồn bã ra bên ngoài.
Dưới đây là 7 dạng trầm cảm thường được đề cập trong thực hành lâm sàng và các tài liệu về sức khỏe tâm thần.
Rối loạn trầm cảm chủ yếu
Rối loạn trầm cảm chủ yếu (Major Depressive Disorder – MDD) là dạng trầm cảm thường được nhắc đến khi nói về “trầm cảm lâm sàng”.
Các biểu hiện có thể bao gồm:
▪️ Khí sắc trầm buồn hoặc cảm thấy buồn bã kéo dài.
▪️ Giảm rõ rệt hứng thú và niềm vui trong các hoạt động trước đây từng yêu thích.
▪️ Thay đổi cân nặng hoặc cảm giác thèm ăn.
▪️ Mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều.
▪️ Thường xuyên mệt mỏi, thiếu năng lượng.
▪️ Cảm thấy bản thân vô giá trị hoặc có cảm giác tội lỗi quá mức.
▪️ Khó tập trung hoặc gặp khó khăn khi đưa ra quyết định.
▪️ Có suy nghĩ về cái chết hoặc tự sát.
Khi các triệu chứng kéo dài và gây ảnh hưởng đáng kể đến việc học tập, công việc, các mối quan hệ hoặc sinh hoạt hằng ngày, người đó cần được đánh giá bởi chuyên gia sức khỏe tâm thần.
Điều quan trọng là không thể xác định một người có trầm cảm chỉ dựa trên một vài triệu chứng riêng lẻ. Việc đánh giá cần xem xét toàn diện các triệu chứng, thời gian xuất hiện, mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống và những nguyên nhân khác có thể liên quan.
Rối loạn trầm cảm dai dẳng
Rối loạn trầm cảm dai dẳng (Persistent Depressive Disorder – PDD), trước đây thường được gọi là chứng loạn khí sắc, là một dạng trầm cảm có tính chất kéo dài và mạn tính.
Khác với giai đoạn trầm cảm chủ yếu thường có các triệu chứng biểu hiện khá rõ và có thể nghiêm trọng, PDD thường có mức độ triệu chứng nhẹ hơn nhưng kéo dài dai dẳng trong thời gian rất lâu.
Người mắc có thể thường xuyên:
▪️ Cảm thấy buồn bã hoặc trống rỗng.
▪️ Giảm hứng thú và khó cảm nhận niềm vui.
▪️ Dễ cáu gắt.
▪️ Đánh giá thấp về bản thân.
▪️ Cảm thấy tội lỗi.
▪️ Thường xuyên mệt mỏi, thiếu năng lượng.
▪️ Khó ngủ hoặc ngủ quá nhiều.
▪️ Thay đổi cảm giác thèm ăn.
▪️ Khó tập trung.
▪️ Cảm thấy vô vọng.
Ở người trưởng thành, tình trạng này thường xuất hiện trong phần lớn thời gian và kéo dài ít nhất 2 năm.
Vì các triệu chứng kéo dài quá lâu, người mắc đôi khi có thể nghĩ: “Tôi vốn đã như thế này.” Họ có thể xem khí sắc thấp, thiếu năng lượng hoặc cách nhìn tiêu cực về bản thân như một phần tính cách của mình, thay vì nhận ra rằng đây có thể là một vấn đề sức khỏe tâm thần cần được quan tâm và hỗ trợ.
Rối loạn lưỡng cực
Rối loạn lưỡng cực có thể bao gồm các giai đoạn trầm cảm xen kẽ với giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ.
Trong giai đoạn trầm cảm, người mắc có thể xuất hiện:
▪️ Khí sắc giảm, cảm thấy buồn bã.
▪️ Giảm hoặc mất hứng thú với các hoạt động.
▪️ Mệt mỏi, thiếu năng lượng.
▪️ Mất ngủ hoặc có những thay đổi về giấc ngủ.
▪️ Cảm thấy vô vọng hoặc đánh giá thấp giá trị của bản thân.
▪️ Khó đưa ra quyết định và tổ chức, thực hiện công việc.
▪️ Lo âu, dễ kích thích hoặc dễ trở nên cáu gắt.
▪️ Xuất hiện các triệu chứng cơ thể nhưng không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng.
Điểm cần lưu ý là trầm cảm trong rối loạn lưỡng cực không hoàn toàn giống với trầm cảm trong rối loạn trầm cảm chủ yếu.
Khi một người từng trải qua những giai đoạn khí sắc tăng bất thường, nhu cầu ngủ giảm, mức độ hoạt động tăng hoặc có những thay đổi rõ rệt về năng lượng và hành vi, cần tiến hành đánh giá kỹ để xem xét khả năng rối loạn lưỡng cực. Chẩn đoán chính xác có vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Trầm cảm trong giai đoạn quanh sinh
Trầm cảm quanh sinh có thể xuất hiện trong thời kỳ mang thai hoặc sau khi sinh.
Sự thay đổi hormone trong thời kỳ mang thai và sau sinh có thể liên quan đến những thay đổi về khí sắc. Tuy nhiên, các yếu tố tâm lý và hoàn cảnh sống cũng có thể đóng vai trò quan trọng.
Một số biểu hiện có thể gồm:
▪️ Buồn bã kéo dài.
▪️ Khí sắc thay đổi rõ rệt.
▪️ Lo âu hoặc xuất hiện các cơn hoảng sợ.
▪️ Dễ cáu gắt.
▪️ Thu mình.
▪️ Khó hình thành sự gắn kết với em bé.
▪️ Thay đổi thói quen ăn uống.
▪️ Cảm thấy bất lực hoặc vô vọng.
▪️ Mất hứng thú.
▪️ Cảm thấy mình không đủ tốt hoặc không có giá trị.
▪️ Có suy nghĩ làm tổn thương bản thân hoặc em bé.
▪️ Có suy nghĩ về cái chết hoặc tự sát.
Trầm cảm sau sinh
Sau sinh, nhiều phụ nữ có thể trải qua những thay đổi về cảm xúc như dễ khóc, lo lắng hoặc cáu gắt. Những biểu hiện này thường nhẹ và có xu hướng cải thiện trong khoảng hai tuần.
Ngược lại, trầm cảm sau sinh có mức độ nghiêm trọng hơn và kéo dài hơn, cần được đánh giá và điều trị phù hợp.
Trong những trường hợp nghiêm trọng, có thể xuất hiện loạn thần sau sinh, với các biểu hiện như lú lẫn, hoang tưởng hoặc ảo giác. Đây là tình trạng cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.
Rối loạn khí sắc tiền kinh nguyệt
Rối loạn khí sắc tiền kinh nguyệt (Premenstrual Dysphoric Disorder – PMDD) có một số biểu hiện tương tự hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS), nhưng các triệu chứng về khí sắc thường rõ rệt và nghiêm trọng hơn.
Người mắc có thể:
▪️ Mệt mỏi nghiêm trọng.
▪️ Buồn bã hoặc cảm thấy tuyệt vọng.
▪️ Tự chỉ trích bản thân gay gắt.
▪️ Căng thẳng hoặc lo âu rõ rệt.
▪️ Khí sắc thay đổi.
▪️ Dễ khóc.
▪️ Dễ cáu gắt.
▪️ Khó tập trung.
▪️ Thèm ăn hoặc ăn quá mức.
Điểm đáng chú ý là các triệu chứng có mối liên hệ rõ ràng với chu kỳ kinh nguyệt. Vì vậy, việc theo dõi các triệu chứng theo thời gian và được đánh giá chuyên môn có vai trò quan trọng trong việc phân biệt PMDD với các rối loạn khí sắc khác.
Rối loạn trầm cảm chủ yếu với đặc điểm theo mùa
Một số người có thể xuất hiện các giai đoạn trầm cảm liên quan đến một thời điểm nhất định trong năm.
Trước đây, tình trạng này thường được gọi là rối loạn cảm xúc theo mùa (Seasonal Affective Disorder – SAD). Theo thuật ngữ hiện hành, tình trạng này được mô tả là rối loạn trầm cảm chủ yếu với đặc điểm theo mùa.
Một biểu hiện điển hình là các triệu chứng xuất hiện vào một mùa nhất định, thường là những tháng mùa đông ở một số khu vực có sự thay đổi rõ rệt về thời lượng ánh sáng ban ngày.
Người mắc có thể:
▪️ Khí sắc giảm.
▪️ Buồn ngủ nhiều.
▪️ Tăng cân.
▪️ Giảm năng lượng.
▪️ Giảm hứng thú và mức độ hoạt động.
Sự thay đổi nhịp sinh học và lượng ánh sáng có thể đóng vai trò trong tình trạng này. Liệu pháp ánh sáng là một trong những phương pháp có thể được sử dụng để điều trị tùy từng trường hợp.
Trầm cảm với đặc điểm không điển hình
Trầm cảm với đặc điểm không điển hình không có nghĩa là tình trạng “hiếm gặp” hay “bất thường”. Thuật ngữ này dùng để chỉ một kiểu biểu hiện triệu chứng khác với những biểu hiện thường thấy ở trầm cảm điển hình.
Một số đặc điểm có thể gồm:
▪️ Ăn nhiều hoặc tăng cân.
▪️ Ngủ nhiều.
▪️ Cảm giác cơ thể nặng nề, thiếu sức lực.
▪️ Nhạy cảm mạnh với sự từ chối.
▪️ Khí sắc có khả năng thay đổi rõ rệt trước những sự kiện tích cực.
Một điểm đáng chú ý là người mắc vẫn có thể cảm thấy khí sắc được cải thiện tạm thời khi có một sự kiện tích cực, thay vì khí sắc luôn giảm bất kể hoàn cảnh.
Việc nhận diện đúng kiểu biểu hiện có thể giúp chuyên gia lựa chọn hướng điều trị phù hợp hơn.
Vì sao cần phân biệt các dạng trầm cảm?
“Trầm cảm” ở mỗi người không phải lúc nào cũng giống nhau.
Hai người cùng có biểu hiện trầm cảm nhưng có thể khác nhau đáng kể về:
▪️ Thời điểm xuất hiện.
▪️ Mức độ của các triệu chứng.
▪️ Những triệu chứng nổi bật.
▪️ Mối liên quan với nhịp sinh học hoặc các mùa trong năm.
▪️ Giai đoạn sinh sản.
▪️ Sự xuất hiện của các giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ.
▪️ Các vấn đề sức khỏe tâm thần đi kèm.
Vì vậy, không nên tự chẩn đoán chỉ dựa trên một danh sách các triệu chứng trên Internet.
Đặc biệt, cần phân biệt trầm cảm chủ yếu với trầm cảm trong rối loạn lưỡng cực, bởi hai tình trạng này có những đặc điểm và hướng điều trị khác nhau.
Khi nào nên tìm kiếm hỗ trợ?
Nếu các triệu chứng trầm cảm kéo dài, tái diễn hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến việc học tập, công việc, các mối quan hệ và sinh hoạt hằng ngày, nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần để được đánh giá.
Đặc biệt, nếu một người:
▪️ Có suy nghĩ về cái chết.
▪️ Có ý định tự sát.
▪️ Có hành vi tự làm tổn thương bản thân.
▪️ Có ý định làm tổn thương người khác.
▪️ Có các biểu hiện loạn thần.
thì cần tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khẩn cấp.
Kết luận
Trầm cảm không chỉ biểu hiện theo một cách duy nhất. Có người trải qua một giai đoạn trầm cảm rõ rệt; có người sống trong tình trạng khí sắc thấp kéo dài nhiều năm; có người xuất hiện các triệu chứng theo mùa, liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt hoặc thời kỳ mang thai và sau sinh; và cũng có trường hợp các giai đoạn trầm cảm là một phần của rối loạn lưỡng cực.
Vì vậy, điều quan trọng không phải là tự tìm xem mình “thuộc dạng trầm cảm nào”, mà là được đánh giá đầy đủ để xác định chính xác vấn đề và lựa chọn hướng can thiệp phù hợp.
Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ bạn trong thời gian sớm nhất.
BÀI VIẾT NỔI BẬT
Trầm cảm là gì?
Trầm cảm là một rối loạn sức khỏe tâm thần phổ biến, ảnh hưởng đến cảm xúc, suy nghĩ và khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày.
Trầm cảm ở trẻ em
Thực tế, trẻ em và thanh thiếu niên cũng có thể trải qua trầm cảm, nhưng biểu hiện đôi khi không giống những gì người lớn thường hình dung.
Khi bạn đời bị trầm cảm
Trầm cảm không chỉ ảnh hưởng đến người mắc mà còn tác động rõ rệt đến mối quan hệ.
Trầm cảm không chỉ ảnh hưởng đến người mắc mà còn tác động rõ rệt đến mối quan hệ.
TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE
TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE
LIÊN HỆ
LIÊN HỆ
Hotline: 0963 085 585
Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội
Email: [email protected]
Facebook: Tâm lý Happy Life
KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI
KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI
