RỐI LOẠN STRESS SAU SANG CHẤN (PTSD) là gì? Khi sang chấn đã qua nhưng nỗi sợ vẫn còn

12/11/2024

Không phải ai trải qua sang chấn cũng mắc PTSD, nhưng khi nỗi sợ, ký ức và cảm giác bất an kéo dài, việc hiểu đúng về tình trạng này sẽ giúp bạn nhận biết và hỗ trợ kịp thời.

Có những sự việc đã xảy ra trong quá khứ nhưng cảm giác sợ hãi vẫn tiếp tục quay trở lại trong hiện tại.

Một tiếng động quen thuộc, một địa điểm từng xảy ra sự việc, một câu nói, một mùi hương hoặc một hình ảnh nào đó có thể khiến một người đột nhiên căng thẳng, tim đập nhanh, khó thở hoặc cảm thấy như mình đang đối diện với nguy hiểm một lần nữa.

Đây không đơn giản là “chưa quên được chuyện cũ”. Với một số người, những phản ứng kéo dài sau một trải nghiệm sang chấn có thể là dấu hiệu của rối loạn stress sau sang chấn (Post-Traumatic Stress Disorder – PTSD).

Rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) là gì?

PTSD là một rối loạn tâm thần có thể xuất hiện sau khi một người trải qua hoặc chứng kiến một sự kiện gây sang chấn nghiêm trọng.

Sang chấn có thể liên quan đến nhiều tình huống khác nhau như:

▪️Tai nạn nghiêm trọng.

▪️Bạo lực.

▪️Xâm hại.

▪️Thiên tai.

▪️Chiến tranh.

▪️Bị đe dọa tính mạng.

▪️Chứng kiến người khác bị thương nặng hoặc tử vong.

Tuy nhiên, không phải ai trải qua sang chấn cũng sẽ mắc PTSD. Sau một sự kiện đáng sợ, việc một người cảm thấy buồn, lo lắng, mất ngủ, sợ hãi hoặc thường xuyên nhớ lại sự việc có thể là phản ứng tự nhiên của cơ thể. Nhiều người có thể dần hồi phục khi cảm thấy an toàn trở lại.

PTSD được xem xét khi những phản ứng này kéo dài, gây đau khổ đáng kể hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày như công việc, học tập, các mối quan hệ và khả năng sinh hoạt bình thường.

Vì sao chuyện đã qua nhưng cơ thể vẫn phản ứng như đang gặp nguy hiểm?

Khi con người đối diện với nguy hiểm, não bộ sẽ kích hoạt một hệ thống báo động để bảo vệ cơ thể.

Lúc đó:

▪️Tim có thể đập nhanh hơn.

▪️Cơ thể căng lên.

▪️Sự chú ý tập trung vào nguy hiểm.

▪️Con người sẵn sàng phản ứng để bảo vệ bản thân.

Đây là một cơ chế sinh tồn bình thường. Thông thường, khi nguy hiểm kết thúc, hệ thống báo động này sẽ dần trở về trạng thái cân bằng. Tuy nhiên, ở người mắc PTSD, hệ thống cảnh báo có thể tiếp tục hoạt động mạnh dù sự kiện nguy hiểm đã kết thúc.

Ví dụ:

▪️Một người từng gặp tai nạn giao thông có thể hoảng sợ khi nghe tiếng phanh xe.

▪️Một người từng bị bạo lực có thể căng thẳng khi nghe tiếng quát lớn.

▪️Một người từng trải qua một biến cố nghiêm trọng có thể cảm thấy bất an khi gặp một tình huống gợi nhớ đến trải nghiệm cũ.

Điều đặc biệt là người đó có thể hiểu bằng lý trí rằng mình đang an toàn, nhưng cơ thể vẫn phản ứng như thể nguy hiểm đang xảy ra.

Những dấu hiệu thường gặp của PTSD

1. Ký ức về sang chấn liên tục quay trở lại

Người mắc PTSD có thể không muốn nhớ lại sự việc nhưng ký ức vẫn xuất hiện ngoài ý muốn.

Họ có thể:

▪️Thường xuyên nghĩ về sự kiện.

▪️Gặp ác mộng.

▪️Có cảm giác như đang sống lại trải nghiệm đó.

▪️Có phản ứng mạnh về cơ thể khi gặp yếu tố gợi nhớ.

2. Né tránh những điều liên quan đến sang chấn

Một người có thể cố gắng tránh:

▪️Địa điểm từng xảy ra sự việc.

▪️Người liên quan đến sang chấn.

▪️Những cuộc trò chuyện nhắc lại sự kiện.

▪️Những suy nghĩ hoặc cảm xúc liên quan.

Việc né tránh có thể giúp giảm khó chịu trong thời gian ngắn, nhưng nếu kéo dài, nó có thể khiến cuộc sống ngày càng bị thu hẹp.

3. Luôn trong trạng thái cảnh giác

Người mắc PTSD có thể cảm thấy mình luôn phải đề phòng. Một số biểu hiện thường gặp:

▪️Dễ giật mình.

▪️Khó thư giãn.

▪️Khó ngủ.

▪️Dễ cáu gắt.

▪️Khó tập trung.

Họ có thể có cảm giác: "Tôi biết mình an toàn nhưng tôi không thể thả lỏng được.

PTSD có phải là do yếu đuối?

Câu trả lời là không. PTSD không phản ánh một người yếu đuối hay thiếu khả năng vượt qua khó khăn.

Mỗi người có một mức độ phản ứng khác nhau trước sang chấn. Điều này chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như:

▪️Đặc điểm của sự kiện xảy ra.

▪️Những trải nghiệm trước đó.

▪️Khả năng ứng phó với căng thẳng.

▪️Sự hỗ trợ từ gia đình và xã hội.

▪️Các yếu tố sinh học và tâm lý.

Hai người cùng trải qua một sự việc không nhất thiết sẽ có cùng phản ứng.

PTSD có thể điều trị được không?

PTSD là một rối loạn có thể được đánh giá và điều trị. Mục tiêu của điều trị không phải là khiến một người quên hoàn toàn những gì đã xảy ra.

Điều trị hướng đến việc giúp người bệnh:

▪️Khôi phục cảm giác an toàn.

▪️Giảm mức độ sợ hãi.

▪️Xử lý ký ức sang chấn.

▪️Dần quay trở lại cuộc sống bình thường.

Một số phương pháp trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn có thể được sử dụng như liệu pháp nhận thức – hành vi tập trung vào sang chấn, Exposure Therapy, Cognitive Processing Therapy hoặc EMDR.

Nếu bạn hoặc người thân đang gặp các dấu hiệu như ác mộng kéo dài, ký ức quay trở lại ngoài ý muốn, né tránh nhiều hoạt động hoặc cảm thấy không thể trở lại cuộc sống trước đây, việc được đánh giá chuyên môn có thể giúp hiểu rõ tình trạng và lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp.

Happy Life – Đồng hành bằng sự thấu hiểu. Hãy đặt lịch đánh giá để được lắng nghe, tìm hiểu khó khăn đang gặp phải và nhận định hướng hỗ trợ phù hợp.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Sau sang chấn cơ thể phản ứng như thế nào? Khi nào những phản ứng đó trở thành rối loạn stress sau sang chấn (PTSD)?

Một sự kiện đã kết thúc không có nghĩa mọi phản ứng bên trong cũng biến mất. Tìm hiểu cách não bộ và cơ thể phản ứng sau sang chấn, cũng như thời điểm những khó khăn này cần được hỗ trợ.

Vì sao ký ức sang chấn cứ quay trở lại? Hiểu về hồi tưởng và flashback trong rối loạn stress sau sang chấn (PTSD)

Tại sao một âm thanh, hình ảnh hoặc tình huống quen thuộc lại có thể khiến nỗi sợ quay trở lại? Khám phá cách ký ức sang chấn ảnh hưởng đến cảm xúc, cơ thể và cuộc sống hiện tại

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI