Vì sao ký ức sang chấn cứ quay trở lại? Hiểu về hồi tưởng và flashback trong Rối loạn stress sau sang chấn (PTSD)
23/11/2024
Tại sao một âm thanh, hình ảnh hoặc tình huống quen thuộc lại có thể khiến nỗi sợ quay trở lại? Khám phá cách ký ức sang chấn ảnh hưởng đến cảm xúc, cơ thể và cuộc sống hiện tại.
▪️“Tôi không muốn nhớ nhưng hình ảnh đó cứ xuất hiện.”
▪️“Tôi biết chuyện đã qua nhưng cảm giác sợ hãi vẫn quay lại.”
▪️“Tại sao chỉ một âm thanh nhỏ cũng khiến tôi hoảng sợ?”
Đây là những trải nghiệm mà một số người sau sang chấn có thể gặp phải.
Trong rối loạn stress sau sang chấn (PTSD), vấn đề không chỉ là việc nhớ lại một sự kiện đau buồn. Điều khó khăn hơn là ký ức đó có thể đi kèm cảm giác nguy hiểm mạnh mẽ, khiến người đó cảm thấy như mình đang quay trở lại thời điểm xảy ra sang chấn.
Ký ức bình thường và ký ức sang chấn khác nhau như thế nào?
Khi nhớ về một sự kiện bình thường, con người thường nhận biết rõ:
▪️“Đó là chuyện đã xảy ra.”
▪️“Chuyện đó thuộc về quá khứ.”
▪️“Hiện tại tôi đang an toàn.”
Bộ não có khả năng đặt ký ức vào đúng thời điểm và hoàn cảnh. Tuy nhiên, sau sang chấn, quá trình xử lý ký ức có thể trở nên phức tạp hơn. Một số thành phần của trải nghiệm như:
▪️Hình ảnh.
▪️Âm thanh.
▪️Cảm giác cơ thể.
▪️Cảm xúc mạnh.
có thể được lưu giữ rất rõ.
Sau đó, một tín hiệu nhỏ trong hiện tại cũng có thể kích hoạt lại phản ứng giống như lúc xảy ra sự việc.
Vì sao não bộ lại lưu giữ sang chấn mạnh như vậy?
Khi con người gặp nguy hiểm, não bộ ưu tiên ghi nhớ những thông tin liên quan đến sự sống còn:
▪️ Điều gì nguy hiểm?
▪️ Điều gì cần tránh?
▪️ Dấu hiệu nào báo trước nguy hiểm?
Đây là một cơ chế bảo vệ.
Ví dụ, nếu một người từng gặp tai nạn ở một địa điểm cụ thể, việc nhớ địa điểm đó có thể giúp họ thận trọng hơn trong tương lai.
Vấn đề xảy ra khi hệ thống này tiếp tục hoạt động mạnh dù nguy hiểm thật sự đã kết thúc. Lúc đó, những tín hiệu vốn không còn nguy hiểm có thể vẫn kích hoạt cảm giác sợ hãi.
Những điều nhỏ cũng có thể trở thành yếu tố gợi nhớ
▪️Một người từng gặp tai nạn có thể phản ứng khi nghe tiếng phanh xe.
▪️Một người từng bị bạo lực có thể căng thẳng khi nghe tiếng quát.
▪️Một người từng trải qua xâm hại có thể cảm thấy khó chịu khi một tình huống khiến họ nhớ lại trải nghiệm cũ
Đôi khi, người đó không hiểu vì sao mình đột nhiên sợ hãi. Họ chỉ nhận thấy:
▪️Tim đập nhanh.
▪️Muốn rời khỏi nơi đó.
▪️Cơ thể căng cứng.
▪️Cảm giác nguy hiểm xuất hiện.
Đó có thể là phản ứng của hệ thống báo động trước một tín hiệu gợi nhớ sang chấn.
Flashback trong PTSD là gì?
Một biểu hiện của PTSD là hiện tượng tái trải nghiệm sang chấn.
Người bệnh có thể:
▪️Xuất hiện những ký ức không mong muốn.
▪️Nhìn thấy hình ảnh liên quan đến sự kiện.
▪️Gặp ác mộng.
▪️Cảm thấy cơ thể phản ứng mạnh.
Một số trường hợp có thể gặp flashback. Flashback là khi trải nghiệm về quá khứ trở nên sống động đến mức người đó cảm giác như mình đang quay trở lại thời điểm xảy ra sang chấn Tuy nhiên, flashback không đồng nghĩa với việc người đó mất khả năng phân biệt thực tế. Đây là một trải nghiệm liên quan đến ký ức sang chấn và cần được đánh giá trong toàn bộ bối cảnh của người gặp phải.
Vì sao càng cố quên lại càng khó?
Sau sang chấn, nhiều người cố gắng ép bản thân:
▪️“Không được nghĩ nữa.”
▪️“Phải quên đi.”
▪️“Tôi không muốn nhớ lại.”
Tuy nhiên, việc cố kiểm soát hoàn toàn những ký ức không mong muốn đôi khi khiến người đó càng chú ý đến chúng. Nếu mỗi lần ký ức xuất hiện đều đi kèm sợ hãi và cố gắng loại bỏ ngay lập tức, não bộ có thể tiếp tục ghi nhận rằng: "Ký ức này rất nguy hiểm.”
Điều này có thể góp phần duy trì vòng lặp của PTSD.
Điều trị PTSD không nhằm xóa ký ức
Một hiểu lầm phổ biến là điều trị PTSD phải giúp người bệnh quên hoàn toàn chuyện đã xảy ra. Thực tế, mục tiêu của điều trị là giúp người bệnh thay đổi cách não bộ phản ứng với ký ức đó.
Một người có thể nhớ: “Điều đó đã xảy ra với tôi.” Nhưng không còn cảm thấy: “Điều đó đang xảy ra với tôi.”
Khi quá trình này được cải thiện, những yếu tố gợi nhớ có thể không còn gây ra mức độ sợ hãi và cảnh giác quá mạnh như trước.
Khi nào cần tìm kiếm hỗ trợ?
Nếu ký ức sang chấn thường xuyên xuất hiện, gây hoảng sợ, ảnh hưởng giấc ngủ, khiến một người né tránh cuộc sống hoặc không thể quay lại sinh hoạt bình thường, việc được đánh giá bởi chuyên gia sức khỏe tâm thần là cần thiết.
PTSD là một tình trạng có thể được hỗ trợ và điều trị. Hiểu đúng về những phản ứng sau sang chấn giúp người gặp khó khăn giảm tự trách bản thân và bắt đầu quá trình hồi phục.
Happy Life – Đồng hành bằng sự thấu hiểu. Hãy đặt lịch đánh giá để được lắng nghe, xác định khó khăn đang gặp phải và xây dựng hướng hỗ trợ phù hợp.
BÀI VIẾT NỔI BẬT
Rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) là gì? Khi sang chấn đã qua nhưng nỗi sợ vẫn còn
Không phải ai trải qua sang chấn cũng mắc PTSD, nhưng những phản ứng kéo dài sau biến cố có thể ảnh hưởng đến cuộc sống – hãy cùng hiểu đúng để nhận biết và hỗ trợ kịp thời
Sau sang chấn cơ thể phản ứng như thế nào? Khi nào những phản ứng đó trở thành rối loạn stress sau sang chấn (PTSD)?
Một sự kiện đã kết thúc không có nghĩa mọi phản ứng bên trong cũng biến mất. Tìm hiểu cách não bộ và cơ thể phản ứng sau sang chấn, cũng như thời điểm những khó khăn này cần được hỗ trợ.
TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE
TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE
LIÊN HỆ
LIÊN HỆ
Hotline: 0963 085 585
Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội
Email: [email protected]
Facebook: Tâm lý Happy Life
KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI
KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI
