SAI LỆCH NHẬN THỨC – PHẦN 2
KHÁI QUÁT HÓA QUÁ MỨC – KHI MỘT LẦN THẤT BẠI BỊ BIẾN THÀNH CẢ CUỘC ĐỜI TỆ HẠI
Bạn có từng rơi vào trạng thái như thế này:
“Mình trượt phỏng vấn hôm nay → Chắc chắn mình không bao giờ xin được việc!”
“Người ấy phản bội mình → Không ai là đáng tin cậy cả.”
“Tôi từng bị từ chối → Tôi không xứng đáng được yêu.”
Đây chính là một trong những cái bẫy nhận thức phổ biến nhất: Overgeneralization – Khái quát hóa quá mức.
Một sự kiện tiêu cực xảy ra → Não bộ “tiện tay” xây dựng một kết luận tiêu cực tổng thể. Và nó làm điều đó rất nhanh.
KHÁI QUÁT HÓA QUÁ MỨC LÀ GÌ?
Khái quát hóa quá mức (overgeneralization) là một kiểu sai lệch nhận thức đặc trưng bởi việc cá nhân rút ra kết luận chung chung, tiêu cực từ một hoặc một vài trải nghiệm cá nhân không thuận lợi.
Nó thường xuất hiện với các từ khóa như:
“Luôn luôn...”
“Không bao giờ...”
“Mọi người đều...”
“Tôi không thể...”
“Thế nào cũng lại như vậy...”
LỖI NHẬN THỨC NÀY ẨN MÌNH TRONG NHỮNG VẤN ĐỀ GÌ?
- Trầm cảm:
Người trầm cảm thường khái quát hóa theo chiều hướng tiêu cực về chính mình. Ví dụ: “Tôi đã làm sai điều này → tôi vô dụng.”
- Rối loạn lo âu xã hội (Social Anxiety Disorder):
Một tình huống xấu trong tương tác xã hội sẽ được não ghi nhận như: “Tôi luôn luôn làm người khác thất vọng.”
- Rối loạn lo âu lan tỏa (GAD):
Mỗi rủi ro nhỏ đều bị phóng đại thành nguy cơ nghiêm trọng có thể lặp lại vô hạn, khiến người bệnh sống trong cảm giác thường trực báo động.
DẤU HIỆU NHẬN BIẾT
Hãy để ý khi bạn tự nói với mình:
- “Mình luôn luôn phá hỏng mọi chuyện.”
- “Lúc nào mọi người cũng bỏ rơi mình.”
- “Không có gì tốt đẹp xảy ra với mình cả.”
- “Lại thế nữa rồi, chẳng thay đổi được gì đâu.”
Não bộ không chỉ ghi nhớ sự kiện – nó suy diễn và dán nhãn cả cuộc đời từ vài trải nghiệm cá biệt.
TÁC ĐỘNG LÂU DÀI?
Nếu không được điều chỉnh, khái quát hóa quá mức dẫn đến:
Tự đánh giá thấp bản thân kéo dài
Giảm động lực và hy vọng
Suy giảm lòng tin vào người khác
Tăng cảm giác bất lực, dẫn đến trầm cảm, lo âu mãn tính
Củng cố “những niềm tin cốt lõi” lệch lạc: “Tôi không xứng đáng”, “Cuộc sống này thật là nguy hiểm”, “Người khác luôn bỏ rơi tôi”…
LÀM GÌ ĐỂ THAY ĐỔI?
1. TÌM KIẾM SỰ THẬT
Hỏi lại mình:
- “Có thực là mọi lần đều như vậy không?”
- “Tình huống này có thể xảy ra vì yếu tố nào khác nữa không?”
- “Nếu một người bạn gặp chuyện giống mình, mình sẽ nói gì với họ?”
2. GHI LẠI SỰ KIỆN – PHÂN TÍCH Ý NGHĨA
Khi bạn thấy mình đang “kết luận khái quát” từ một sự việc, hãy viết ra và thử chia nhỏ dữ kiện thật – cảm xúc chủ quan – suy diễn.
3. TÁI CẤU TRÚC NHẬN THỨC – CÙNG NHÀ THAM VẤN, TRỊ LIỆU TÂM LÝ
CBT (Trị liệu nhận thức – hành vi) sẽ giúp bạn học cách:
Thách thức niềm tin lệch lạc
Thay đổi mô hình tư duy tiêu cực thành tư duy thực tế, linh hoạt
Tăng khả năng phục hồi tâm lý sau các biến cố nhỏ lẫn lớn
Một lần bị tổn thương không có nghĩa bạn sẽ luôn bị tổn thương.
Một thất bại không đại diện cho toàn bộ năng lực của bạn.
Một sai lầm không định nghĩa giá trị con người bạn.
TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE
TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE
LIÊN HỆ
LIÊN HỆ
Hotline: 0963 085 585
Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội
Email: [email protected]
Facebook: Tâm lý Happy Life
KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI
KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI
