TRẺ KHÔNG GIAO TIẾP MẮT CÓ PHẢI TỰ KỶ KHÔNG?

15/2/2024

Ánh mắt là chiếc cầu nối đầu tiên trong giao tiếp giữa trẻ và thế giới xung quanh. Khi nhận thấy con ít nhìn vào mắt người đối diện, không phản ứng khi gọi tên hoặc thường xuyên né tránh ánh nhìn, nhiều cha mẹ không khỏi hoang mang, lo lắng liệu con có đang mắc rối loạn phổ tự kỷ (ASD).

Thực tế, trẻ không giao tiếp mắt không đồng nghĩa với việc trẻ bị tự kỷ. Tuy nhiên, đây là một trong những dấu hiệu cảnh báo sớm quan trọng.

1. Vai trò của giao tiếp mắt trong sự phát triển của trẻ

Ngay từ tháng thứ 2–3 sau sinh, trẻ sơ sinh đã bắt đầu biết nhìn chăm chú vào khuôn mặt của người chăm sóc, đặc biệt là ánh mắt. Giao tiếp mắt đóng vai trò then chốt trong:

▪️Phát triển cảm xúc: bày tỏ sự tin tưởng, gắn kết và tình yêu thương với bố mẹ.

▪️Hình thành ngôn ngữ: giúp trẻ quan sát khẩu hình miệng và biểu cảm gương mặt để học nói.

▪️Tương tác xã hội: học cách đọc cảm xúc của người khác và điều chỉnh hành vi.

Khi khả năng giao tiếp mắt bị suy giảm hoặc thiếu hụt, quá trình tiếp thu ngôn ngữ và hòa nhập xã hội của trẻ sẽ gặp nhiều rào cản.

2. Trẻ không giao tiếp mắt có phải tự kỷ không?

Tự kỷ là một rối loạn phát triển, đòi hỏi phải đánh giá kết hợp giữa nhiều yếu tố hành vi và kỹ năng. Việc trẻ không giao tiếp mắt có thể xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính:

Nhóm 1: Trẻ không giao tiếp mắt do hội chứng tự kỷ

Ở trẻ tự kỷ, trẻ ít hoặc không giao tiếp mắt là một biểu hiện của sự suy giảm tương tác xã hội cốt lõi. Đi kèm với dấu hiệu này, trẻ thường xuất hiện các biểu hiện khác như:

▪️Không phản ứng với tên gọi: gọi tên trẻ nhiều lần nhưng trẻ quay đi, giống như bị lãng tai (dù thính lực bình thường).

▪️Không chỉ tay/chia sẻ chú ý: trẻ không chỉ tay vào món đồ mình thích để khoe với người lớn, không nhìn theo hướng tay người khác chỉ.

▪️Hành vi rập khuôn, lặp lại: thích xoay bánh xe, vỗ tay, nhón chân, đi vòng tròn, xếp đồ chơi thành hàng dài.

▪️Thích sống trong thế giới riêng: ít thể hiện cảm xúc, không đáp lại nụ cười của người khác và khó thích nghi với sự thay đổi môi trường.

Nhóm 2: Trẻ không giao tiếp mắt do các nguyên nhân khác

Nếu trẻ không nhìn mắt nhưng vẫn hào hứng chơi đùa, có nhu cầu kết nối và đáp ứng tốt với môi trường xung quanh, vấn đề có thể nằm ở:

▪️Vấn đề về thị lực: trẻ bị tật khúc xạ (lác/lé, nhược thị, cận thị nặng...) khiến trẻ gặp khó khăn khi lấy tiêu điểm hoặc nhìn thẳng vào người đối diện.

▪️Trẻ chậm phát triển ngôn ngữ: trẻ gặp khó khăn trong việc hiểu câu lệnh hoặc lúng túng khi cố gắng xử lý thông tin hội thoại.

▪️Rối loạn lo âu xã hội hoặc tâm lý nhút nhát: trẻ quá sợ hãi, căng thẳng khi đối mặt với người lạ hoặc môi trường đông đúc nên chọn cách né tránh ánh mắt.

3. Cha mẹ nên làm gì để cải thiện giao tiếp mắt cho con?

Nếu nhận thấy con ít nhìn vào mắt người khác, cha mẹ có thể áp dụng ngay các cách này tại nhà:

✅ Đưa đồ vật lên ngang tầm mắt: khi đưa cho con món đồ chơi hay món ăn con thích, hãy đưa vật đó ngang tầm mắt của bạn để kích thích con nhìn vào gương mặt bạn trước khi nhận món đồ.

✅ Ngồi ngang tầm mắt khi trò chuyện: luôn ngồi xuống, ghé sát mặt ngang tầm mắt của con khi nói chuyện, thay vì đứng nói từ trên xuống.

✅ Sử dụng biểu cảm phong phú: dùng biểu cảm khuôn mặt vui vẻ, giọng nói trầm bổng, hoặc vẽ hoạt hình lên mặt/đeo kính vui nhộn để thu hút sự chú ý của trẻ.

✅ Hạn chế thiết bị điện tử: ngừng cho trẻ dùng tivi, điện thoại, máy tính bảng, tăng tương tác thực tế.

✅ Chơi các trò chơi tương tác mắt: chơi ú òa, trốn tìm, thổi bong bóng xà phòng, hoặc làm các động tác hài hước để lôi cuốn ánh nhìn của trẻ.

4. Khi nào cần đưa trẻ đi khám, đánh giá chuyên khoa?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám, đánh giá chuyên khoa nếu trẻ đã trên 12 tháng tuổi và có các dấu hiệu sau:

▪️Không nhìn vào mắt người chăm sóc.

▪️Gọi tên không phản ứng dù ở cự ly gần.

▪️Không biết dùng ngón tay trỏ để chỉ vào vật mình muốn.

▪️Có các hành vi cử động tay chân kỳ lạ kéo dài.

▪️Hãy đưa trẻ đến các bệnh viện nhi, trung tâm can thiệp

Hãy đưa trẻ đến các bệnh viện nhi, trung tâm can thiệp sớm hoặc khoa tâm lý - thần kinh để được bác sĩ đánh giá chính xác bằng các bộ công cụ chuẩn đoán (như M-CHAT, CARS). Can thiệp trước 3 tuổi chính là "giai đoạn vàng" giúp trẻ nhanh chóng phục hồi và phát triển toàn diện.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, cha mẹ vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ cha mẹ trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Trẻ chậm nói có phải mắc tự kỷ không?

Để hiểu rõ hơn về tình trạng của con và có hướng can thiệp phù hợp, cha mẹ cần phân biệt rõ giữa chậm nói đơn thuần và chậm nói do tự kỷ.

Dấu hiệu tự kỷ ở trẻ 2 tuổi cha mẹ không nên bỏ qua

2 tuổi là giai đoạn trẻ phát triển mạnh về ngôn ngữ, giao tiếp và tương tác xã hội. Nếu trẻ chậm nói, ít giao tiếp, không đáp lại khi được gọi tên hoặc có những hành vi lặp đi lặp lại, cha mẹ cần lưu ý

07 cách giúp tăng tương tác và giao tiếp với trẻ tự kỷ

Việc áp dụng đúng phương pháp can thiệp sẽ giúp trẻ dần tương tác và tăng cường khả năng giao tiếp với cha mẹ.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI