07 KỸ NĂNG DẠY CON CHẬM NÓI THEO TỪNG BƯỚC
25/12/2023
Con chậm nói nên bắt đầu dạy từ đâu? Nhiều cha mẹ khi thấy con nói ít thường tập trung ngay vào việc dạy con gọi tên đồ vật, học từ mới hoặc nhắc lại lời người lớn.
Tuy nhiên, để trẻ có thể nói và sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp, trẻ cần phát triển nhiều kỹ năng nền tảng trước đó như khả năng chú ý, lắng nghe, bắt chước, luân phiên, chơi và nghe hiểu.
Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “Làm sao để con nói nhiều hơn?”, cha mẹ có thể bắt đầu từ những kỹ năng đơn giản hơn và từng bước xây dựng nền tảng giao tiếp cho trẻ.
1. Dạy con tập trung chú ý
Trước khi trẻ có thể học từ mới hay làm theo hướng dẫn, trẻ cần có khả năng tập trung vào người, đồ vật hoặc hoạt động đang diễn ra.
Cha mẹ có thể bắt đầu bằng những hoạt động mà trẻ yêu thích để thu hút sự chú ý của con.
Ví dụ:
- Gọi tên trẻ và chờ trẻ nhìn về phía mình.
- Đưa đồ chơi trẻ thích vào tầm nhìn để trẻ chú ý.
- Chơi ú òa, thổi bong bóng, xe đồ chơi...
- Khi chơi, giữ đồ vật gần khuôn mặt để tạo cơ hội cho trẻ nhìn vào người đang tương tác.
- Tăng dần thời gian trẻ duy trì sự chú ý trong một hoạt động.
Mục tiêu: giúp trẻ biết chú ý đến người khác và duy trì sự chú ý trong hoạt động.
2. Dạy con lắng nghe
Sau khi trẻ có thể chú ý, cha mẹ tiếp tục phát triển khả năng lắng nghe và hướng sự chú ý vào lời nói, âm thanh. Không nhất thiết phải bắt đầu bằng những yêu cầu khó. Hãy bắt đầu từ những âm thanh và lời nói quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày.
Cha mẹ có thể:
- Gọi tên con và chờ con phản ứng.
- Cho trẻ nghe và nhận biết các âm thanh quen thuộc.
- Nói những câu ngắn, rõ ràng.
- Nhấn mạnh những từ quan trọng trong câu.
- Hát các bài hát quen thuộc và tạo khoảng dừng để trẻ chú ý.
- Khi gọi trẻ, hạn chế gọi liên tục mà hãy cho trẻ thời gian phản hồi.
Mục tiêu: giúp trẻ hình thành khả năng chú ý nghe và phản ứng khi có lời nói hướng đến mình.
3. Dạy con bắt chước
Bắt chước là một kỹ năng quan trọng giúp trẻ học cách thực hiện hành động, âm thanh và sau đó là ngôn ngữ. Nếu trẻ chưa biết bắt chước, cha mẹ không nên vội yêu cầu trẻ lặp lại từ khó. Hãy bắt đầu từ những hành động đơn giản và thú vị.
Ví dụ:
- Vỗ tay → trẻ bắt chước vỗ tay.
- Gõ trống → trẻ bắt chước gõ trống.
- Đẩy ô tô → trẻ bắt chước đẩy ô tô.
- Đưa tay lên → trẻ bắt chước đưa tay.
- Làm các âm thanh đơn giản như “a”, “ô”, “ư”, “bùm”, “meo meo”...
- Khi trẻ đã bắt chước được hành động, có thể từng bước chuyển sang bắt chước âm thanh và lời nói.
Mục tiêu: giúp trẻ học cách quan sát, ghi nhận và tái hiện hành động hoặc âm thanh của người khác.
4. Dạy con luân phiên
Giao tiếp không phải là một người nói còn một người chỉ nghe. Trẻ cần học cách chờ đến lượt, thực hiện lượt của mình và đáp lại lượt của người khác.
Cha mẹ có thể dạy kỹ năng luân phiên thông qua những trò chơi đơn giản:
- Mẹ đẩy ô tô → đến lượt con đẩy.
- Mẹ xếp một khối → đến lượt con xếp.
- Mẹ lăn bóng → con lăn bóng lại.
- Mẹ thả một chiếc vòng → con thả một chiếc vòng.
- Lần lượt thổi bong bóng.
- Lần lượt cho thú ăn.
Ban đầu, cha mẹ có thể hỗ trợ trẻ thực hiện lượt của mình. Khi trẻ đã quen, hãy giảm dần sự hỗ trợ.
Mục tiêu: giúp trẻ hiểu khái niệm “đến lượt mẹ – đến lượt con” và hình thành nền tảng của giao tiếp hai chiều.
5. Dạy con chơi
Chơi không chỉ là hoạt động giải trí. Đối với trẻ nhỏ, chơi chính là một trong những môi trường quan trọng để học giao tiếp và ngôn ngữ. Cha mẹ nên dành thời gian chơi cùng con thay vì chỉ đưa đồ chơi cho trẻ tự chơi.
Có thể bắt đầu từ:
- Chơi xe ô tô.
- Chơi nấu ăn.
- Chơi cho búp bê ăn.
- Chơi bán hàng.
- Chơi thú vật.
- Xếp hình.
- Thả bóng.
- Chơi bắt chước hành động.
- Chơi các trò chơi tương tác như ú òa, kéo – đẩy, trốn tìm.
Trong khi chơi, cha mẹ có thể làm mẫu hành động và lời nói ngắn gọn, đồng thời tạo cơ hội để trẻ tham gia.
Ví dụ:
Trẻ cầm cốc → mẹ nói “Uống!”
Trẻ đẩy xe → mẹ nói “Xe chạy!”
Trẻ đưa thìa → mẹ nói “Cho mẹ!”
Mục tiêu: giúp trẻ biết chơi có mục đích, biết tham gia cùng người khác và sử dụng hành động để tương tác.
6. Dạy con nghe hiểu
Khi trẻ đã có khả năng chú ý, lắng nghe, bắt chước, luân phiên và tham gia chơi, cha mẹ tiếp tục phát triển khả năng hiểu lời nói. Đừng bắt đầu bằng những câu yêu cầu quá dài. Hãy sử dụng các yêu cầu đơn giản, gắn với tình huống thực tế.
Ví dụ:
“Đưa mẹ bóng.”
“Lấy dép.”
“Cất xe.”
“Mở cửa.”
“Cho mẹ.”
“Ngồi xuống.”
“Lấy cốc.”
Khi trẻ thực hiện tốt, có thể tăng dần độ khó:
Từ yêu cầu 1 bước → yêu cầu 2 bước.
Từ đồ vật trước mặt → tìm đồ vật ở vị trí khác.
Từ yêu cầu quen thuộc → những yêu cầu mới.
Từ hiểu từ đơn → hiểu cụm từ và câu đơn giản.
Cha mẹ cũng nên kết hợp cử chỉ, hành động và đồ vật thật khi dạy trẻ để giúp trẻ hiểu ý nghĩa của lời nói.
Mục tiêu: giúp trẻ hiểu lời nói và biết sử dụng thông tin nghe được để thực hiện hành động phù hợp.
7. Dạy con nói và giao tiếp
Khi trẻ đã có những kỹ năng nền tảng, cha mẹ bắt đầu tập trung nhiều hơn vào ngôn ngữ diễn đạt và giao tiếp có mục đích. Đừng chỉ dạy trẻ gọi tên thật nhiều đồ vật. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ biết dùng lời nói để thể hiện nhu cầu, chia sẻ, yêu cầu, từ chối và tương tác với người khác.
Cha mẹ có thể bắt đầu từ những từ gần với nhu cầu của trẻ như: ba, bà, cá, ăn, mở, đi, không, bóng...
Sau đó mở rộng dần: từ đơn → cụm từ → câu ngắn → giao tiếp hai chiều.
Ví dụ: “Bóng”
→ “Cho bóng”
→ “Mẹ cho bóng”
→ “Mẹ ơi, cho con bóng.”
Quan trọng nhất, hãy tạo nhu cầu và cơ hội để trẻ giao tiếp, thay vì liên tục yêu cầu trẻ “Nói đi!”, “Nói lại đi!”.
Thay vì đưa ngay món đồ trẻ muốn, cha mẹ có thể giữ món đồ trong tầm nhìn, chờ trẻ chủ động nhìn, chỉ, phát âm hoặc sử dụng từ để yêu cầu. Khi trẻ có bất kỳ nỗ lực giao tiếp nào, hãy đáp lại và làm mẫu ngôn ngữ phù hợp.
Mục tiêu: giúp trẻ không chỉ “biết nói” mà còn biết dùng lời nói để giao tiếp với người khác.
Dạy trẻ chậm nói không bắt đầu từ việc bắt con nói. Hãy bắt đầu từ việc giúp con biết chú ý, biết lắng nghe, biết bắt chước, biết luân phiên, biết chơi, biết hiểu lời – rồi từng bước phát triển ngôn ngữ và giao tiếp. Khi nền tảng giao tiếp được xây dựng tốt, trẻ sẽ có thêm nhiều cơ hội để hiểu người khác, thể hiện nhu cầu, tương tác và sử dụng ngôn ngữ một cách có mục đích.
BÀI VIẾT NỔI BẬT
Tại sao con hiểu lời nhưng không chịu nói?
Thay vì nghĩ rằng con “lười nói” hay “không chịu nói”, cha mẹ nên tìm hiểu xem điều gì đang khiến trẻ chưa chủ động sử dụng lời nói.
5 Cách giúp con chậm nói bật nhưng âm đầu tiên
Dưới đây là 5 cách đơn giản cha mẹ có thể áp dụng tại nhà để tạo cơ hội cho trẻ phát ra những âm đầu tiên.
Trẻ chậm nói: Khi nào cần đưa đi đánh giá và can thiệp?
Nếu trẻ không đạt các mốc giao tiếp – ngôn ngữ phù hợp với độ tuổi, cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi đánh giá phát triển, thay vì chỉ chờ con tự nói
TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE
TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE
LIÊN HỆ
LIÊN HỆ
Hotline: 0963 085 585
Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội
Email: [email protected]
Facebook: Tâm lý Happy Life
KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI
KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI
