Cha mẹ nên làm gì khi nghi ngờ con có dấu hiệu tăng động giảm chú ý (ADHD)?

8/12/2023

Khi nhận thấy con thường xuyên mất tập trung, khó kiểm soát hành vi hoặc gặp khó khăn trong học tập, nhiều cha mẹ có thể cảm thấy lo lắng và bối rối. Thay vì vội trách mắng hoặc tự kết luận, cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc quan sát, thấu hiểu và lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp cho trẻ.

Đừng vội gắn nhãn khi trẻ có biểu hiện bất thường

Khi con thường xuyên quên đồ, khó ngồi yên, không hoàn thành nhiệm vụ hoặc hay phản ứng nhanh trước khi suy nghĩ, nhiều phụ huynh có thể nghĩ rằng trẻ “bướng”, “thiếu cố gắng” hoặc “không nghe lời”. Tuy nhiên, những biểu hiện này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số trẻ chỉ đang trải qua những giai đoạn phát triển bình thường, trong khi một số trẻ có thể gặp khó khăn liên quan đến rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).

ADHD cần được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố như mức độ biểu hiện, thời gian kéo dài, sự ảnh hưởng đến cuộc sống của trẻ và sự xuất hiện ở nhiều môi trường khác nhau. Vì vậy, cha mẹ không nên tự chẩn đoán chỉ dựa trên một vài hành vi quan sát được.

Điều quan trọng đầu tiên không phải là tìm câu trả lời “con có bị ADHD hay không”, mà là hiểu con đang gặp khó khăn ở đâu và cần được hỗ trợ như thế nào.

1. Quan sát và ghi nhận những khó khăn của trẻ

Bước đầu tiên cha mẹ có thể làm là quan sát hành vi của trẻ một cách bình tĩnh.

Thay vì chỉ chú ý đến những điều trẻ làm chưa tốt, cha mẹ nên ghi nhận cụ thể:

▪️Trẻ thường mất tập trung trong hoàn cảnh nào?

▪️Những nhiệm vụ nào khiến trẻ gặp khó khăn?

▪️Hành vi đó xuất hiện ở nhà, trường học hay cả hai?

▪️Điều gì giúp trẻ hợp tác và hoàn thành tốt hơn?

Ví dụ: Thay vì nghĩ: “Con lười học, cứ ngồi vào bàn là mất tập trung.”

Cha mẹ có thể quan sát: “Con khó duy trì sự tập trung sau khoảng 10 phút làm bài và cần được chia nhỏ nhiệm vụ.”

Cách nhìn này giúp cha mẹ hiểu vấn đề của trẻ rõ hơn và tìm được phương pháp hỗ trợ phù hợp.

2. Thiết lập môi trường sinh hoạt có cấu trúc rõ ràng

Trẻ có ADHD thường gặp khó khăn trong việc tổ chức, ghi nhớ và tự quản lý hành vi. Vì vậy, một môi trường có lịch trình rõ ràng có thể giúp trẻ dễ thích nghi hơn.

Cha mẹ có thể:

▪️Duy trì thời gian biểu ổn định cho sinh hoạt, học tập và nghỉ ngơi.

▪️Chuẩn bị trước cho trẻ biết việc gì sẽ diễn ra tiếp theo.

▪️Chia nhiệm vụ lớn thành những bước nhỏ hơn.

▪️Hạn chế quá nhiều yếu tố gây xao nhãng khi trẻ học.

Ví dụ:

Thay vì yêu cầu: “Con làm hết bài tập đi.”

Có thể chia nhỏ: “Con làm 3 câu đầu trước, sau đó chúng ta kiểm tra lại.”

Những yêu cầu cụ thể, ngắn gọn thường dễ thực hiện hơn đối với trẻ đang gặp khó khăn về chú ý.

3. Tập trung vào việc khuyến khích hành vi tích cực

Một sai lầm phổ biến là cha mẹ chỉ chú ý khi trẻ mắc lỗi, nhưng ít ghi nhận khi trẻ cố gắng hoặc có tiến bộ. Với trẻ ADHD, việc củng cố những hành vi tích cực đóng vai trò quan trọng.

Cha mẹ có thể:

▪️Khen khi trẻ hoàn thành một nhiệm vụ.

▪️Ghi nhận sự cố gắng thay vì chỉ quan tâm đến kết quả.

▪️Đưa ra phản hồi ngay sau khi trẻ có hành vi phù hợp.

▪️Xây dựng các mục tiêu nhỏ, có thể đạt được.

Ví dụ:

Thay vì: “Con lúc nào cũng quên đồ.”

Có thể nói: “Hôm nay con đã nhớ chuẩn bị sách trước khi đi học, mẹ rất vui vì con đã cố gắng.”

Điều này giúp trẻ hiểu mình có khả năng thay đổi và phát triển kỹ năng mới.

4. Hạn chế la mắng, so sánh và gắn nhãn trẻ

Trẻ có ADHD thường đã gặp nhiều trải nghiệm thất bại trong học tập hoặc giao tiếp. Những lời nhận xét như:

▪️“Con thật lười.”

▪️“Sao con không giống bạn?”

▪️“Con lúc nào cũng làm phiền người khác.”

có thể khiến trẻ hình thành cảm giác tự ti hoặc nghĩ rằng mình “không tốt”

Khó khăn của trẻ ADHD không nằm ở việc trẻ không muốn làm tốt, mà thường liên quan đến khả năng kiểm soát sự chú ý, hành vi và cảm xúc. Thay vì tập trung vào lỗi sai, cha mẹ có thể hướng dẫn trẻ cách cải thiện từng bước.

5. Phối hợp với giáo viên và những người chăm sóc trẻ

ADHD không chỉ ảnh hưởng ở nhà mà có thể xuất hiện trong nhiều môi trường khác nhau.

Việc trao đổi với giáo viên giúp cha mẹ có thêm thông tin về:

▪️Khả năng tập trung của trẻ trong lớp.

▪️Cách trẻ tương tác với bạn bè.

▪️Những tình huống trẻ thường gặp khó khăn.

▪️Những phương pháp nào giúp trẻ học tập hiệu quả hơn.

Theo khuyến nghị của các tổ chức chuyên môn, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ ADHD.

6. Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá?

Cha mẹ nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi nhận thấy:

▪️Trẻ gặp khó khăn kéo dài trong việc tập trung hoặc kiểm soát hành vi.

▪️Những khó khăn này ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ.

▪️Giáo viên và gia đình đều nhận thấy những biểu hiện tương tự.

▪️Các biện pháp hỗ trợ thông thường chưa mang lại hiệu quả.

Đánh giá ADHD thường cần thu thập thông tin từ nhiều nguồn như cha mẹ, giáo viên và quá trình quan sát chuyên môn. Mục tiêu của đánh giá không phải để “gắn nhãn” trẻ, mà giúp gia đình hiểu rõ hơn về điểm mạnh, khó khăn và nhu cầu hỗ trợ của con.

7. Cha mẹ cũng cần được hỗ trợ trong quá trình đồng hành

Nuôi dạy một trẻ có khó khăn về chú ý và hành vi đôi khi có thể khiến cha mẹ cảm thấy mệt mỏi, áp lực hoặc bất lực. Tuy nhiên, cha mẹ không cần phải tự tìm cách giải quyết một mình.

Các chương trình đào tạo cha mẹ về quản lý hành vi (Parent Training in Behavior Management) được xem là một phương pháp hỗ trợ có bằng chứng khoa học, giúp cha mẹ hiểu đặc điểm của ADHD, cải thiện cách giao tiếp và xây dựng chiến lược hỗ trợ hành vi tích cực cho trẻ.

Kết luận

Khi nghi ngờ con có dấu hiệu ADHD, điều quan trọng nhất là cha mẹ không nên vội vàng trách móc hoặc tự đưa ra kết luận. Mỗi trẻ có một tốc độ phát triển khác nhau, và những khó khăn về chú ý hay hành vi cần được nhìn nhận trong bối cảnh toàn diện.Ba mẹ hãy bắt đầu từ việc quan sát, thấu hiểu, tạo môi trường phù hợp và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết sẽ giúp cha mẹ đồng hành cùng con hiệu quả hơn. Một đứa trẻ gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi không cần sự phán xét, mà cần người lớn hiểu đúng để hướng dẫn và hỗ trợ đúng cách.

Nếu cha mẹ nhận thấy trẻ có những dấu hiệu như khó tập trung, hiếu động quá mức, dễ bốc đồng hoặc gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi, hãy chủ động đưa trẻ đi đánh giá với bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia tâm lý để hiểu rõ hơn về tình trạng của con. Việc đánh giá sớm giúp cha mẹ nhận diện đúng nhu cầu hỗ trợ và lựa chọn phương pháp đồng hành phù hợp.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, cha mẹ vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ cha mẹ trong thời gian sớm nhất.