Điều trị RỐI LOẠN STRESS SAU SANG CHẤN (PTSD) như thế nào? Những phương pháp trị liệu được nghiên cứu và ứng dụng hiện nay

12/1/2024

Có những sang chấn đã xảy ra từ lâu nhưng cảm giác sợ hãi, căng thẳng hoặc mất an toàn vẫn có thể tiếp tục xuất hiện trong hiện tại.

Một người từng trải qua tai nạn có thể hoảng sợ khi nghe tiếng phanh xe. Một người từng bị bạo lực có thể luôn cảnh giác khi nghe âm thanh gợi nhớ đến sự việc. Một người từng trải qua biến cố nghiêm trọng có thể gặp khó khăn trong việc ngủ, tập trung hoặc kết nối với những người xung quanh.

Những phản ứng này không có nghĩa là một người “yếu đuối” hay “không thể vượt qua”. Sau sang chấn, não bộ và cơ thể có thể tiếp tục duy trì trạng thái cảnh báo để bảo vệ con người khỏi nguy hiểm. Tuy nhiên, khi các phản ứng kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống, việc tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn có thể giúp người gặp khó khăn hiểu rõ vấn đề và lựa chọn hướng can thiệp phù hợp.

PTSD có thể điều trị được không?

Câu trả lời là có.

Mục tiêu của điều trị PTSD không phải là xóa bỏ hoàn toàn ký ức về sự kiện đã xảy ra. Một trải nghiệm quan trọng trong cuộc đời thường không thể đơn giản biến mất.

Thay vào đó, quá trình điều trị hướng đến việc giúp người trải qua sang chấn:

▪️Hiểu rõ những phản ứng của bản thân sau sang chấn.

▪️Giảm mức độ sợ hãi và căng thẳng quá mức.

▪️Xử lý những ký ức đau buồn theo cách thích nghi hơn.

▪️Xây dựng lại cảm giác an toàn.

▪️Lấy lại khả năng học tập, làm việc, kết nối xã hội và tận hưởng cuộc sống.

Nói cách khác, mục tiêu không phải là “quên đi chuyện đã xảy ra”, mà là giúp ký ức đó không còn kiểm soát cuộc sống hiện tại.

1. Trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn (Trauma-focused psychotherapy)

Hiện nay, các phương pháp trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn được xem là nhóm phương pháp có nhiều bằng chứng nghiên cứu nhất trong điều trị PTSD. Các hướng dẫn chuyên môn của APA và nhiều tổ chức y khoa khuyến nghị những phương pháp này trong điều trị PTSD ở người trưởng thành.

Điểm chung của các phương pháp này là giúp người gặp PTSD từng bước xử lý trải nghiệm sang chấn trong một môi trường an toàn, có sự hướng dẫn của chuyên gia.

Liệu pháp nhận thức – hành vi tập trung vào sang chấn (Trauma-focused CBT)

CBT tập trung vào sang chấn giúp người bệnh nhận diện mối liên hệ giữa:

▪️Suy nghĩ

▪️Cảm xúc

▪️Phản ứng cơ thể

▪️Hành vi sau sang chấn

Sau một trải nghiệm nghiêm trọng, một số người có thể hình thành những niềm tin tiêu cực như:

▪️“Tôi không còn an toàn nữa.”

▪️“Tất cả là lỗi của tôi.”

▪️“Tôi không thể tin bất kỳ ai.”

Trong quá trình trị liệu, chuyên gia giúp người bệnh xem xét lại những suy nghĩ này, phân biệt giữa nguy hiểm trong quá khứ và thực tế hiện tại, từ đó giảm cảm giác sợ hãi và bất lực.

2. Liệu pháp xử lý nhận thức (Cognitive Processing Therapy – CPT)

CPT là một dạng trị liệu được nghiên cứu nhiều trong điều trị PTSD.

Sau sang chấn, một số người có thể bị mắc kẹt trong những suy nghĩ gây đau khổ như cảm giác tội lỗi, xấu hổ hoặc trách móc bản thân. Ví dụ:

▪️“Nếu lúc đó tôi làm khác đi thì chuyện này đã không xảy ra.”

▪️“Tôi đáng lẽ phải mạnh mẽ hơn.”

▪️“Từ nay tôi không thể tin ai nữa.”

CPT giúp người bệnh nhận diện những suy nghĩ này, đánh giá lại mức độ chính xác của chúng và xây dựng cách nhìn phù hợp hơn về sự kiện đã xảy ra.

Mục tiêu không phải phủ nhận nỗi đau, mà giúp người bệnh hiểu rằng sang chấn đã xảy ra nhưng nó không quyết định toàn bộ giá trị của bản thân hay tương lai của họ.

3. Liệu pháp phơi nhiễm kéo dài (Prolonged Exposure Therapy – PE)

Một biểu hiện thường gặp trong PTSD là né tránh:

▪️Né tránh địa điểm liên quan đến sang chấn.

▪️Né tránh cuộc trò chuyện về sự kiện.

▪️Né tránh những cảm xúc khó chịu liên quan.

Sự né tránh có thể giúp giảm lo lắng trong thời gian ngắn, nhưng đôi khi lại khiến não bộ tiếp tục duy trì cảm giác rằng những điều đó vẫn nguy hiểm.

Liệu pháp PE giúp người bệnh từng bước tiếp xúc với ký ức hoặc tình huống liên quan đến sang chấn trong môi trường an toàn và có kiểm soát.

Qua quá trình này, não bộ có cơ hội học lại rằng: "Điều đó xảy ra trong quá khứ, hiện tại mình đã an toàn"

PE là một trong những phương pháp được nghiên cứu nhiều nhất trong điều trị PTSD.

4. Liệu pháp EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)

EMDR là một phương pháp trị liệu được phát triển nhằm hỗ trợ xử lý những ký ức sang chấn gây đau khổ.

Trong quá trình trị liệu, người bệnh được hướng dẫn tập trung vào ký ức hoặc cảm xúc liên quan đến sang chấn kết hợp với các kỹ thuật kích thích hai bên như chuyển động mắt theo hướng dẫn của chuyên gia.

Mục tiêu của EMDR không phải khiến người bệnh quên sự kiện, mà giúp ký ức được xử lý theo cách bớt gây đau khổ hơn.

EMDR là một trong những phương pháp được nhiều hướng dẫn điều trị PTSD đưa vào nhóm có bằng chứng hỗ trợ.

5. Thuốc có được sử dụng trong điều trị PTSD không?

Trong một số trường hợp, bác sĩ tâm thần có thể cân nhắc sử dụng thuốc, đặc biệt khi PTSD đi kèm các triệu chứng như:

▪️Trầm cảm

▪️Lo âu nghiêm trọng

▪️Rối loạn giấc ngủ

▪️Các vấn đề sức khỏe tâm thần khác

Tuy nhiên, thuốc cần được chỉ định và theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa. Việc tự ý sử dụng hoặc ngừng thuốc có thể gây ảnh hưởng đến quá trình điều trị.

Với PTSD, trị liệu tâm lý thường giữ vai trò quan trọng trong việc giúp người bệnh xử lý trải nghiệm sang chấn và thay đổi những phản ứng duy trì triệu chứng.

Khi nào nên tìm kiếm sự hỗ trợ?

Bạn nên cân nhắc tìm đến chuyên gia sức khỏe tâm thần nếu sau một sự kiện sang chấn:

Đánh giá chuyên môn giúp phân biệt giữa những phản ứng hồi phục tự nhiên sau sang chấn và các vấn đề cần được hỗ trợ chuyên sâu hơn.

▪️Ký ức đau buồn liên tục quay trở lại.

▪️Thường xuyên gặp ác mộng hoặc hồi tưởng.

▪️Né tránh nhiều hoạt động, địa điểm hoặc mối quan hệ.

▪️Luôn cảm thấy căng thẳng, mất an toàn.

▪️Khó ngủ, khó tập trung.

▪️Cuộc sống hằng ngày bị ảnh hưởng rõ rệt.

Hồi phục sau sang chấn là một quá trình

PTSD không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối. Đây là một phản ứng phức tạp liên quan đến sự tương tác giữa trải nghiệm sang chấn, não bộ, cảm xúc, suy nghĩ, hành vi và môi trường sống.

Với sự hỗ trợ phù hợp, nhiều người có thể giảm triệu chứng, lấy lại cảm giác an toàn và xây dựng lại cuộc sống sau sang chấn.

Bạn không cần phải tự mình đối diện với những ảnh hưởng kéo dài của sang chấn

Happy Life đồng hành cùng trẻ em, vị thành niên và người trưởng thành trong quá trình đánh giá – tham vấn – trị liệu tâm lý.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ bạn trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Sau sang chấn cơ thể phản ứng như thế nào? Khi nào những phản ứng đó trở thành rối loạn stress sau sang chấn (PTSD)?

Một sự kiện đã kết thúc không có nghĩa mọi phản ứng bên trong cũng biến mất. Tìm hiểu cách não bộ và cơ thể phản ứng sau sang chấn, cũng như thời điểm những khó khăn này cần được hỗ trợ.

Vì sao ký ức sang chấn cứ quay trở lại? Hiểu về hồi tưởng và flashback trong rối loạn stress sau sang chấn (PTSD)

Tại sao một âm thanh, hình ảnh hoặc tình huống quen thuộc lại có thể khiến nỗi sợ quay trở lại? Khám phá cách ký ức sang chấn ảnh hưởng đến cảm xúc, cơ thể và cuộc sống hiện tại

Rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) là gì? Khi sang chấn đã qua nhưng nỗi sợ vẫn còn

Không phải ai trải qua sang chấn cũng mắc PTSD, nhưng khi nỗi sợ, ký ức và cảm giác bất an kéo dài, việc hiểu đúng về tình trạng này sẽ giúp bạn nhận biết và hỗ trợ kịp thời.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI