MẤT ĐỘNG LỰC HỌC TẬP Ở HỌC SINH: NGUYÊN NHÂN VÀ DẤU HIỆU

12/11/2023

“Con không muốn học”, “Con chẳng còn hứng thú với việc học”, “Càng nhắc con càng không chịu học” là những tình huống nhiều cha mẹ gặp phải khi đồng hành cùng con.

Mất động lực học tập không phải lúc nào cũng xuất phát từ sự lười biếng hay thiếu ý thức. Một học sinh có thể giảm động lực vì cảm thấy việc học quá khó, liên tục trải nghiệm thất bại, sợ mắc lỗi, không nhìn thấy ý nghĩa của việc học hoặc đang gặp những khó khăn về cảm xúc và các mối quan hệ. Việc xác định điều gì đang khiến học sinh không muốn học thường quan trọng hơn việc chỉ tìm cách khiến trẻ ngồi vào bàn học.

Mất động lực học tập là gì?

Mất động lực học tập là tình trạng học sinh giảm mong muốn, sự chủ động hoặc nỗ lực đối với các hoạt động học tập so với trước đây. Biểu hiện có thể là không muốn bắt đầu bài tập, trì hoãn, khó duy trì sự tập trung, không chủ động học hoặc chỉ học khi có người nhắc nhở.

Mất động lực có thể xuất hiện trong một giai đoạn ngắn, chẳng hạn sau một kỳ thi căng thẳng hoặc khi trẻ mệt mỏi. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài và ảnh hưởng đáng kể đến việc học, cần tìm hiểu những yếu tố đang duy trì khó khăn này.

Vì sao học sinh mất động lực học tập?

1. Việc học trở nên quá khó

Khi liên tục gặp những nội dung vượt quá khả năng hiện tại, học sinh có thể mất cảm giác mình có thể hoàn thành nhiệm vụ. Càng cố gắng nhưng vẫn không đạt kết quả, trẻ càng dễ hình thành suy nghĩ rằng “có học cũng không làm được”. Khi đó, việc né tránh hoặc trì hoãn có thể trở thành cách để giảm cảm giác thất bại và áp lực.

2. Sợ thất bại và sợ mắc lỗi

Một số học sinh đặt tiêu chuẩn rất cao cho bản thân hoặc quá lo lắng về việc bị đánh giá. Khi việc học luôn gắn với nỗi sợ điểm thấp, bị trách mắng hoặc khiến cha mẹ thất vọng, trẻ có thể lựa chọn không bắt đầu thay vì đối diện với khả năng thất bại.

3. Áp lực từ thành tích

Khi điểm số trở thành tiêu chuẩn chính để đánh giá bản thân, học sinh có thể cảm thấy việc học là một nhiệm vụ nặng nề thay vì một hoạt động để khám phá và phát triển. Đặc biệt, những câu nói thường xuyên nhấn mạnh thành tích hoặc so sánh trẻ với bạn bè có thể làm gia tăng áp lực học tập.

4. Không thấy ý nghĩa của việc học

Học sinh có thể đặt câu hỏi “Học cái này để làm gì?” nhưng không tìm được câu trả lời phù hợp với bản thân. Khi không thấy mối liên hệ giữa nhiệm vụ hiện tại và mục tiêu hoặc điều mình quan tâm, động lực học tập có thể giảm xuống.

5. Mệt mỏi và quá tải

Lịch học dày đặc, học thêm nhiều, thiếu thời gian nghỉ ngơi hoặc liên tục phải hoàn thành các yêu cầu học tập có thể khiến trẻ cạn kiệt năng lượng. Trong trường hợp này, vấn đề có thể không phải là trẻ “không muốn học” mà là trẻ đang quá mệt để tiếp tục học.

6. Khó khăn về cảm xúc

Lo âu, khí sắc trầm, stress kéo dài hoặc những khó khăn trong điều chỉnh cảm xúc có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và duy trì động lực. Nếu mất động lực xuất hiện đồng thời với thu mình, mất hứng thú, thay đổi giấc ngủ, mệt mỏi hoặc thường xuyên lo lắng, cần xem xét cả sức khỏe tâm lý của trẻ.

7. Khó khăn trong quan hệ và môi trường học đường

Mâu thuẫn với bạn bè, bị bắt nạt, cảm thấy không thuộc về lớp học hoặc gặp khó khăn trong mối quan hệ với giáo viên cũng có thể khiến trẻ không muốn đến trường hoặc tham gia các hoạt động học tập.

8. Việc học quá dễ dàng

Một số học sinh mất hứng thú vì nội dung quá dễ, lặp lại và thiếu thử thách. Khi đó, trẻ dễ cảm thấy nhàm chán, không cần nỗ lực và không thấy mình tiến bộ. Các em có thể cần nhiệm vụ nâng cao, nội dung mở rộng hoặc cơ hội khám phá để duy trì hứng thú học tập.

Dấu hiệu học sinh đang mất động lực học tập

Cha mẹ và giáo viên có thể nhận thấy:

▪️ Thường xuyên trì hoãn việc học.

▪️ Chỉ học khi có người nhắc hoặc giám sát.

▪️ Không chủ động bắt đầu nhiệm vụ.

▪️ Bỏ dở bài tập dù trước đây vẫn có thể hoàn thành.

▪️ Dễ mất tập trung khi học.

▪️ Không quan tâm đến điểm số hoặc kết quả học tập như trước.

▪️ Thường xuyên nói “con không muốn học”, “con học không được”.

▪️ Né tránh những môn hoặc nhiệm vụ mà trẻ cảm thấy khó.

▪️ Dành nhiều thời gian cho những hoạt động khác nhưng khó bắt đầu việc học.

▪️ Kết quả học tập giảm so với trước đây.

Tuy nhiên, việc trẻ thích chơi, sử dụng thiết bị điện tử hoặc muốn nghỉ ngơi không đồng nghĩa là trẻ thiếu động lực học tập. Cần xem xét tổng thể thói quen, nhu cầu nghỉ ngơi, mức độ khó của nhiệm vụ và trạng thái tâm lý của trẻ.

Khi khó khăn trong học tập khiến học sinh ngày càng né tránh

Khi việc học trở nên quá khó, học sinh có thể gặp khó khăn trong việc hoàn thành nhiệm vụ hoặc liên tục nhận kết quả không như mong đợi. Những trải nghiệm này dễ làm trẻ nghi ngờ khả năng của mình, lo sợ thất bại hoặc cảm thấy rằng dù có cố gắng cũng không thể làm tốt.

Từ đó, trẻ có xu hướng trì hoãn, né tránh những nhiệm vụ khó hoặc chỉ học khi được nhắc nhở. Việc ít tham gia vào hoạt động học tập khiến trẻ có ít cơ hội luyện tập và cải thiện, kết quả có thể tiếp tục giảm sút. Khi kết quả không cải thiện, cảm giác “mình không làm được” lại càng mạnh hơn, khiến trẻ càng ít muốn bắt đầu.

Vì vậy, trong một số trường hợp, điều được biểu hiện ra bên ngoài là “không muốn học” có thể liên quan đến cảm giác “con không làm được”, “con sợ mình làm sai” hoặc “con không biết phải bắt đầu từ đâu”. Việc xác định đúng khó khăn phía sau sẽ giúp cha mẹ lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp hơn thay vì chỉ tăng yêu cầu hoặc nhắc nhở trẻ học nhiều hơn.

Cha mẹ có thể làm gì để hỗ trợ con?

Tìm hiểu vấn đề trước khi thúc ép

Thay vì ngay lập tức hỏi “Sao con lười thế?”, cha mẹ có thể tìm hiểu:

▪️ Con đang thấy môn nào khó nhất?

▪️ Con thường mất động lực vào lúc nào?

▪️ Điều gì khiến con ngại bắt đầu?

▪️ Con sợ điều gì khi làm bài?

▪️ Con có cảm thấy quá nhiều bài hoặc quá mệt không?

▪️ Có chuyện gì ở trường khiến con không muốn học không?

Những câu hỏi này giúp phân biệt giữa không muốn học, không biết cách học, không tin mình có thể học và không còn đủ năng lượng để học.

Chia nhiệm vụ thành những bước nhỏ

Khi một nhiệm vụ quá lớn, trẻ có thể không biết bắt đầu từ đâu. Cha mẹ có thể cùng con chia nhiệm vụ thành những bước cụ thể và ngắn hơn. Thay vì yêu cầu “Tối nay phải học hết chương này”, có thể bắt đầu bằng một mục tiêu nhỏ như hoàn thành một phần bài tập hoặc học một nội dung cụ thể. Việc hoàn thành những nhiệm vụ vừa sức giúp trẻ có thêm trải nghiệm về khả năng kiểm soát và tiến bộ.

Ghi nhận nỗ lực thay vì chỉ chú ý đến điểm số

Khi trẻ chỉ nhận được sự chú ý khi đạt điểm cao, trẻ có thể dần xem kết quả là thước đo chính của năng lực bản thân. Cha mẹ có thể ghi nhận những hành vi cụ thể như trẻ chủ động bắt đầu học, cố gắng giải một bài khó, biết hỏi khi chưa hiểu hoặc hoàn thành nhiệm vụ đã đặt ra.

Cho trẻ có quyền lựa chọn phù hợp

Một mức độ tự chủ nhất định có thể giúp tăng sự chủ động trong học tập. Chẳng hạn, trẻ có thể được lựa chọn học môn nào trước, học ở đâu hoặc chia thời gian học thành những khoảng như thế nào.

Điều này không có nghĩa là để trẻ tự quyết định hoàn toàn việc học, mà là tạo ra những lựa chọn phù hợp trong phạm vi mà người lớn có thể chấp nhận.

Đảm bảo thời gian nghỉ ngơi

Nếu trẻ đã quá tải, việc tăng thêm thời gian học chưa chắc giúp cải thiện kết quả. Giấc ngủ, thời gian nghỉ ngơi, vận động và những hoạt động trẻ yêu thích đều cần được duy trì.

Khi nào mất động lực học tập cần được quan tâm nhiều hơn?

Cha mẹ nên cân nhắc tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn khi tình trạng mất động lực:

▪️ Kéo dài và ngày càng nghiêm trọng.

▪️ Khiến trẻ thường xuyên từ chối đi học.

▪️ Làm kết quả học tập giảm rõ rệt.

▪️ Khiến trẻ né tránh nhiều hoạt động chứ không chỉ việc học.

▪️ Đi kèm lo âu, buồn bã, cáu gắt hoặc mất hứng thú.

▪️ Có những thay đổi đáng kể về giấc ngủ, ăn uống hoặc năng lượng.

▪️ Khiến trẻ thu mình và giảm giao tiếp.

▪️ Đi kèm hành vi tự làm tổn thương hoặc suy nghĩ về cái chết, tự sát.

Trong những trường hợp này, đánh giá tâm lý có thể giúp xác định liệu khó khăn chủ yếu liên quan đến động lực, phương pháp học tập, áp lực học đường, cảm xúc, quan hệ xã hội hay một vấn đề tâm lý khác.

Mất động lực học tập không phải lúc nào cũng có nghĩa là học sinh lười biếng. Đằng sau việc trì hoãn, né tránh hoặc không muốn học có thể là cảm giác “mình không làm được”, sợ thất bại, quá tải hoặc một khó khăn mà trẻ chưa biết cách diễn đạt. Khi người lớn tìm được nguyên nhân phía sau hành vi, việc hỗ trợ trẻ thường sẽ phù hợp và hiệu quả hơn.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Trẻ chậm nói là gì? Dấu hiệu nhận biết sớm

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

Trẻ chậm nói do đâu?

07 nguyên nhân cha mẹ không nên bỏ qua

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

Trẻ chậm nói: Khi nào cần đưa đi đánh giá và can thiệp?

Add Subtext text. Click "Edit Text" to update the font, size and more.
To change and reuse text themes, go to Site Styles.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI