rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) có phải là do yếu đuối? Vì sao cùng một sang chấn, mỗi người lại phản ứng khác nhau?

18/1/2024

Sau một sự kiện gây sang chấn, có người dần lấy lại cân bằng theo thời gian. Nhưng cũng có người dù sự việc đã qua, cảm giác sợ hãi, mất an toàn hoặc căng thẳng vẫn tiếp tục kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống.

Điều này đôi khi khiến họ tự đặt câu hỏi:

▪️“Có phải mình quá nhạy cảm không?”

▪️“Tại sao người khác vượt qua được, còn mình thì vẫn bị ảnh hưởng?”

▪️“Tại sao chuyện đã xảy ra lâu rồi nhưng mình vẫn không thể bình thường trở lại?”

Những suy nghĩ này có thể khiến một người tự trách bản thân. Tuy nhiên, rối loạn stress sau sang chấn (Post-Traumatic Stress Disorder – PTSD) không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối hay thiếu khả năng đối mặt với khó khăn.

PTSD là một tình trạng sức khỏe tâm thần phức tạp, hình thành từ sự tương tác giữa nhiều yếu tố: đặc điểm của sự kiện sang chấn, cách não bộ và cơ thể phản ứng với stress, trải nghiệm trước đó, yếu tố sinh học và mức độ hỗ trợ từ môi trường xung quanh.

Không phải ai trải qua sang chấn cũng mắc PTSD

Một hiểu lầm phổ biến là: nếu một người trải qua một sự kiện nghiêm trọng, họ chắc chắn sẽ mắc PTSD.

Thực tế không phải như vậy.

Sau một trải nghiệm nguy hiểm hoặc đau buồn, nhiều người có thể xuất hiện những phản ứng như:

▪️Lo lắng, sợ hãi.

▪️Khó ngủ

▪️Dễ giật mình

▪️Thường xuyên nhớ lại sự việc

▪️Cảm thấy căng thẳng hoặc khó tập trung.

Đây có thể là những phản ứng tự nhiên của cơ thể khi cố gắng thích nghi với một trải nghiệm quá sức chịu đựng.

Ở nhiều người, những phản ứng này giảm dần khi họ cảm thấy an toàn trở lại và có đủ nguồn lực hỗ trợ. Tuy nhiên, ở một số người khác, các triệu chứng tiếp tục kéo dài, gây đau khổ đáng kể hoặc ảnh hưởng đến học tập, công việc, các mối quan hệ và cuộc sống hằng ngày. Khi đó, cần được đánh giá để xem xét PTSD hoặc những khó khăn tâm lý liên quan khác.

Vì sao cùng một sang chấn nhưng mỗi người lại có phản ứng khác nhau?

Không có một yếu tố duy nhất quyết định một người có phát triển PTSD hay không.

Các nhà nghiên cứu cho rằng PTSD là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều yếu tố khác nhau.

1. Đặc điểm của sự kiện sang chấn

Không phải mọi trải nghiệm khó khăn đều có tác động giống nhau.

Những sự kiện có mức độ đe dọa cao, xảy ra bất ngờ, khiến một người cảm thấy mất kiểm soát hoặc đe dọa đến tính mạng có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các phản ứng sang chấn.

Ví dụ, một người trải qua tai nạn nghiêm trọng, bạo lực, xâm hại hoặc chứng kiến một sự kiện nguy hiểm có thể có những phản ứng tâm lý mạnh hơn so với những tình huống gây căng thẳng thông thường.

Tuy nhiên, bản thân sự kiện không phải là yếu tố duy nhất quyết định. Cùng một sự việc, mỗi người vẫn có thể có những trải nghiệm và cách phản ứng khác nhau.

2. Những trải nghiệm trước đó có thể ảnh hưởng đến khả năng đối phó

Lịch sử cuộc sống của mỗi người tạo nên một nền tảng khác nhau khi họ đối diện với sang chấn.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gặp khó khăn sau sang chấn gồm:

▪️Từng trải qua sang chấn trước đây.

▪️Trải nghiệm bất lợi trong thời thơ ấu.

▪️Đã từng gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần.

▪️Phải tiếp tục sống trong môi trường thiếu an toàn sau sự kiện.

Ví dụ, một người từng nhiều lần trải qua cảm giác bị đe dọa hoặc không được bảo vệ có thể có hệ thống cảnh báo của cơ thể nhạy cảm hơn khi gặp một biến cố mới.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa những người từng trải qua khó khăn chắc chắn sẽ mắc PTSD. Đây chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ

3. Não bộ và cơ thể mỗi người có cách phản ứng với stress khác nhau

Khi đối diện với nguy hiểm, não bộ kích hoạt hệ thống bảo vệ giúp con người phản ứng nhanh để sinh tồn

Cơ thể có thể:

▪️Tăng nhịp tim.

▪️Căng cơ.

▪️Tăng sự cảnh giác.

▪️Tập trung chú ý vào nguy hiểm.

Sau khi sự kiện kết thúc, hệ thống này thường dần trở về trạng thái cân bằng.

Tuy nhiên, ở người mắc PTSD, hệ thống báo động có thể tiếp tục hoạt động mạnh dù nguy hiểm đã qua. Điều này có thể khiến họ dễ giật mình, luôn cảm thấy phải đề phòng hoặc phản ứng mạnh với những yếu tố gợi nhớ đến sự kiện cũ.

Đây không phải là việc người đó “cố tình phản ứng quá mức”, mà là cách não bộ và cơ thể đang cố gắng bảo vệ họ sau một trải nghiệm nguy hiểm.

4. Sự hỗ trợ từ môi trường xung quanh đóng vai trò quan trọng

Sau sang chấn, cảm giác an toàn là một yếu tố rất quan trọng trong quá trình hồi phục.

Một người được:

▪️Lắng nghe mà không bị phán xét.

▪️Có người thân, bạn bè hỗ trợ.

▪️Sống trong môi trường an toàn.

▪️Được tiếp cận với hỗ trợ chuyên môn khi cần.

có thể có thêm nhiều nguồn lực để thích nghi với trải nghiệm đã xảy ra.

Ngược lại, nếu một người tiếp tục phải đối mặt với nguy hiểm, bị cô lập hoặc thiếu sự hỗ trợ, quá trình hồi phục có thể trở nên khó khăn hơn.

PTSD không phản ánh sự mạnh mẽ hay giá trị của một con người

Một trong những hiểu lầm gây tổn thương nhất là: “Người khác cũng trải qua chuyện đó, tại sao bạn không vượt qua được?”

Thực tế, khả năng hồi phục sau sang chấn không phải là một cuộc so sánh giữa những con người.

Mỗi người có:

▪️Một lịch sử trải nghiệm khác nhau.

▪️Một hệ thần kinh khác nhau.

▪️Những nguồn lực hỗ trợ khác nhau.

▪️Cách nhìn nhận và đối phó với khó khăn khác nhau.

Việc một người gặp PTSD không có nghĩa họ yếu hơn, kém bản lĩnh hơn hay không cố gắng đủ nhiều.

Điều đó chỉ cho thấy họ đang trải qua một phản ứng tâm lý cần được hiểu đúng và hỗ trợ phù hợp.

PTSD không phản ánh sự mạnh mẽ hay giá trị của một con người

Nếu sau một sự kiện sang chấn, một người thường xuyên gặp:

▪️Ký ức hoặc cảm giác như đang sống lại sự kiện.

▪️Ác mộng liên quan đến sang chấn.

▪️Né tránh nhiều tình huống, địa điểm hoặc cuộc trò chuyện.

▪️Luôn cảm thấy căng thẳng, mất an toàn.

▪️Khó ngủ, khó tập trung.

▪️Cuộc sống bị ảnh hưởng rõ rệt.

Việc tìm kiếm sự đánh giá từ chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa có thể giúp hiểu rõ tình trạng hiện tại và lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp.

PTSD không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối. Hiểu đúng về PTSD là bước đầu để giảm sự tự trách, giảm định kiến và tạo điều kiện cho quá trình hồi phục.

Happy Life – Đồng hành bằng sự thấu hiểu. Hãy đặt lịch đánh giá để được lắng nghe, xác định khó khăn đang gặp phải và xây dựng hướng hỗ trợ phù hợp.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Sau sang chấn cơ thể phản ứng như thế nào? Khi nào những phản ứng đó trở thành rối loạn stress sau sang chấn (PTSD)?

Một sự kiện đã kết thúc không có nghĩa mọi phản ứng bên trong cũng biến mất. Tìm hiểu cách não bộ và cơ thể phản ứng sau sang chấn, cũng như thời điểm những khó khăn này cần được hỗ trợ.

Vì sao ký ức sang chấn cứ quay trở lại? Hiểu về hồi tưởng và flashback trong rối loạn stress sau sang chấn (PTSD)

Tại sao một âm thanh, hình ảnh hoặc tình huống quen thuộc lại có thể khiến nỗi sợ quay trở lại? Khám phá cách ký ức sang chấn ảnh hưởng đến cảm xúc, cơ thể và cuộc sống hiện tại

rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) là gì? Khi sang chấn đã qua nhưng nỗi sợ vẫn còn

Không phải ai trải qua sang chấn cũng mắc PTSD, nhưng khi nỗi sợ, ký ức và cảm giác bất an kéo dài, việc hiểu đúng về tình trạng này sẽ giúp bạn nhận biết và hỗ trợ kịp thời.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI