Trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD) có KHỎI được không? Các phương pháp hỗ trợ hiện nay

18/12/2023

ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh cần được hỗ trợ lâu dài, không phải là vấn đề “hư” hay “thiếu kỷ luật” có thể thay đổi chỉ bằng nhắc nhở. Khi được đánh giá đúng và can thiệp phù hợp, trẻ có thể cải thiện khả năng chú ý, kiểm soát hành vi, học tập và thích nghi tốt hơn trong cuộc sống.

ADHD có thể cải thiện được không?

Đây là một trong những câu hỏi được nhiều cha mẹ quan tâm nhất khi nhận thấy con có dấu hiệu tăng động giảm chú ý.

Câu trả lời là: ADHD có thể được hỗ trợ và quản lý hiệu quả, nhưng không nên hiểu theo nghĩa “chữa khỏi hoàn toàn” như một bệnh cấp tính.

ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh, liên quan đến cách não bộ điều chỉnh sự chú ý, kiểm soát hành vi và khả năng tự quản lý. Vì vậy, mục tiêu của quá trình hỗ trợ không chỉ là giảm các biểu hiện khó khăn, mà còn giúp trẻ phát triển kỹ năng cần thiết để học tập, giao tiếp và thích nghi tốt hơn.

Mỗi trẻ có mức độ biểu hiện khác nhau, vì vậy kế hoạch hỗ trợ cũng cần được xây dựng phù hợp với độ tuổi, nhu cầu và hoàn cảnh của từng trẻ.

Vì sao cần đánh giá trước khi can thiệp?

Khi thấy con có những biểu hiện như mất tập trung, hiếu động hoặc bốc đồng, nhiều cha mẹ có xu hướng tìm ngay một phương pháp “chữa ADHD”. Tuy nhiên, bước đầu tiên quan trọng nhất là đánh giá toàn diện.

Một quá trình đánh giá chuyên môn thường xem xét:

▪️Lịch sử phát triển của trẻ.

▪️Biểu hiện hành vi trong các môi trường khác nhau.

▪️Mức độ ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt và các mối quan hệ.

▪️Thông tin từ cha mẹ, giáo viên và người chăm sóc trẻ.

▪️Những khó khăn khác có thể đi kèm.

Điều này giúp phân biệt ADHD với những khó khăn khác có biểu hiện tương tự như căng thẳng tâm lý, khó khăn học tập, vấn đề về giấc ngủ hoặc các vấn đề phát triển khác. Việc đánh giá không nhằm “gắn nhãn” cho trẻ, mà giúp gia đình hiểu chính xác trẻ đang cần hỗ trợ điều gì.

Các phương pháp hỗ trợ ADHD hiện nay

1. Can thiệp hành vi và hướng dẫn cha mẹ

Can thiệp hành vi là một trong những phương pháp quan trọng trong hỗ trợ trẻ ADHD, đặc biệt với trẻ nhỏ. Phương pháp này không tập trung vào việc phạt trẻ vì hành vi chưa phù hợp, mà giúp cha mẹ và trẻ học cách xây dựng những thói quen mới.

Cha mẹ có thể được hướng dẫn:

▪️Thiết lập quy tắc rõ ràng, phù hợp với độ tuổi.

▪️Chia nhỏ nhiệm vụ để trẻ dễ thực hiện.

▪️Sử dụng khen thưởng và củng cố hành vi tích cực.

▪️Giúp trẻ hình thành thói quen tự kiểm soát.

▪️Cải thiện cách giao tiếp giữa cha mẹ và con.

Theo CDC, chương trình đào tạo cha mẹ về quản lý hành vi (Parent Training in Behavior Management) là một phương pháp có bằng chứng khoa học, giúp cha mẹ hiểu ảnh hưởng của ADHD và học các chiến lược hỗ trợ hành vi cho trẻ. Đặc biệt với trẻ nhỏ, việc hướng dẫn cha mẹ đóng vai trò rất quan trọng vì trẻ chưa đủ khả năng tự điều chỉnh hành vi một cách độc lập.

2. Hỗ trợ kỹ năng học tập và thích nghi

ADHD không chỉ ảnh hưởng đến hành vi mà còn có thể gây khó khăn trong việc học tập, tổ chức công việc và hoàn thành nhiệm vụ.

Trẻ có thể cần được hỗ trợ các kỹ năng như:

▪️Lập kế hoạch công việc.

▪️Quản lý thời gian.

▪️Ghi nhớ nhiệm vụ.

▪️Duy trì sự tập trung.

▪️Hoàn thành bài tập theo từng bước.

Các hướng dẫn của AAP nhấn mạnh rằng kế hoạch hỗ trợ ADHD thường cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia để đáp ứng nhu cầu của từng trẻ.

3. Trị liệu tâm lý và hỗ trợ cảm xúc

Một số trẻ ADHD có thể gặp khó khăn không chỉ trong hành vi mà còn ở cảm xúc và các mối quan hệ xã hội.

Trẻ có thể:

▪️Dễ thất vọng khi gặp khó khăn.

▪️Cảm thấy tự ti vì thường xuyên bị nhắc nhở.

▪️Gặp khó khăn trong việc kết bạn hoặc duy trì quan hệ với bạn bè.

Trị liệu tâm lý có thể giúp trẻ:

▪️Hiểu cảm xúc của bản thân.

▪️Phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

▪️Cải thiện khả năng giao tiếp.

▪️Học cách điều chỉnh phản ứng trong những tình huống khó khăn.

4. Thuốc trong điều trị ADHD

Đối với một số trẻ, đặc biệt khi các biểu hiện ADHD ảnh hưởng đáng kể đến học tập, sinh hoạt hoặc sự phát triển, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc.

Thuốc ADHD không được sử dụng tùy ý mà cần có sự chỉ định, theo dõi và điều chỉnh từ bác sĩ chuyên môn. Cha mẹ không nên tự mua thuốc hoặc sử dụng các phương pháp truyền miệng khi chưa có đánh giá chuyên môn.

Theo khuyến nghị của AAP và CDC, với trẻ từ 6 tuổi trở lên, thuốc có thể được kết hợp với các biện pháp can thiệp hành vi tùy theo nhu cầu của từng trẻ. Với trẻ nhỏ hơn, can thiệp hành vi và hướng dẫn cha mẹ thường được ưu tiên trước.

Không có một phương pháp duy nhất phù hợp với mọi trẻ

Mỗi trẻ ADHD có đặc điểm khác nhau.

▪️Có trẻ gặp khó khăn chủ yếu về tập trung.
▪️Có trẻ nổi bật ở sự bốc đồng hoặc tăng mức độ hoạt động.
▪️Có trẻ cần nhiều hỗ trợ hơn về cảm xúc, học tập hoặc kỹ năng xã hội.

Vì vậy, phương pháp hỗ trợ hiệu quả thường là sự kết hợp giữa:

▪️Hiểu đúng về đặc điểm của trẻ.

▪️Hướng dẫn cha mẹ.

▪️Hỗ trợ hành vi.

▪️Điều chỉnh môi trường học tập.

▪️Can thiệp chuyên môn khi cần thiết.

Điều quan trọng không phải là tìm một cách “sửa” trẻ, mà là giúp trẻ phát triển những kỹ năng cần thiết để tự tin hơn trong cuộc sống.

Cha mẹ cần nhớ điều gì?

ADHD không quyết định tương lai của trẻ. Một đứa trẻ có ADHD vẫn có thể học tập, phát triển năng lực, xây dựng các mối quan hệ tích cực và phát huy điểm mạnh riêng khi nhận được sự hỗ trợ phù hợp.

Điều đầu tiên cha mẹ có thể làm là thay đổi góc nhìn:

Thay vì hỏi: "Tại sao con không chịu thay đổi?”

Có thể bắt đầu bằng câu hỏi: "Con đang gặp khó khăn ở đâu và mình có thể hỗ trợ con như thế nào?”

Sự thấu hiểu, kiên trì và phối hợp đúng cách sẽ là nền tảng quan trọng giúp trẻ ADHD phát triển tốt hơn.

Nếu cha mẹ nhận thấy trẻ có những dấu hiệu như khó tập trung, hiếu động quá mức, dễ bốc đồng hoặc gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi, hãy chủ động đưa trẻ đi đánh giá với bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia tâm lý để hiểu rõ hơn về tình trạng của con. Việc đánh giá sớm giúp cha mẹ nhận diện đúng nhu cầu hỗ trợ và lựa chọn phương pháp đồng hành phù hợp.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, cha mẹ vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ cha mẹ trong thời gian sớm nhất.