TRẦM CẢM CÓ PHẢI "KHUYẾT TẬT" KHÔNG?

12/2/2024

Khi bị trầm cảm, một người vẫn có thể đi làm, đi học, chăm sóc gia đình và duy trì cuộc sống hằng ngày. Nhưng cũng có những giai đoạn các triệu chứng trở nên nghiêm trọng đến mức họ khó tập trung, thiếu năng lượng, không thể hoàn thành công việc hoặc gặp khó khăn trong việc chăm sóc bản thân. Điều này dẫn đến một câu hỏi khá phổ biến: “Trầm cảm có được xem là khuyết tật không?”

Câu trả lời không đơn giản là có hoặc không. Trong y khoa, trầm cảm là một rối loạn sức khỏe tâm thần có thể gây suy giảm đáng kể khả năng hoạt động. Trong pháp luật, việc một người có được xác định là người khuyết tật hay có đủ điều kiện hưởng một chế độ hỗ trợ hay không còn phụ thuộc vào hệ thống pháp luật, mức độ suy giảm chức năng và các tiêu chí cụ thể của từng quốc gia.

Trầm cảm có thể ảnh hưởng đến khả năng hoạt động như thế nào?

Trầm cảm không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc. Theo WHO, trầm cảm có thể tác động đến nhiều mặt của cuộc sống, bao gồm các mối quan hệ, việc học tập và công việc.

Một người đang bị trầm cảm có thể gặp:

▪️Khó tập trung hoặc khó duy trì sự chú ý.

▪️Suy nghĩ và xử lý thông tin chậm hơn.

▪️Khó đưa ra quyết định.

▪️Thiếu năng lượng, nhanh chóng kiệt sức.

▪️Khó bắt đầu hoặc hoàn thành công việc.

▪️Mất hứng thú với những hoạt động trước đây từng quan tâm.

▪️Khó duy trì lịch sinh hoạt và chăm sóc bản thân.

▪️Thu mình, ít giao tiếp hơn với đồng nghiệp, bạn bè hoặc gia đình.

▪️Khó duy trì hiệu suất học tập hoặc công việc như trước.

Mức độ ảnh hưởng rất khác nhau ở mỗi người. Có người vẫn có thể làm việc tương đối ổn định, trong khi người khác cần giảm khối lượng công việc, nghỉ ngơi hoặc tạm thời ngừng làm việc để điều trị. Vì vậy, có chẩn đoán trầm cảm không đồng nghĩa với việc một người mất khả năng làm việc.

“Trầm cảm là khuyết tật” có phải lúc nào cũng đúng?

Không nên hiểu theo cách này. Trong lĩnh vực sức khỏe, một người có thể mắc trầm cảm nhưng vẫn duy trì khá tốt các hoạt động hằng ngày. Ngược lại, một người bị trầm cảm nặng có thể gặp suy giảm đáng kể về khả năng làm việc, học tập, chăm sóc bản thân hoặc duy trì các mối quan hệ.

Mức độ phát triển ở mỗi trẻ có thể khác nhau. Tuy nhiên, nếu trẻ gần như không sử dụng lời nói hoặc khả năng giao tiếp không có sự tiến quan trọng không chỉ là “người đó được chẩn đoán gì?”, mà còn là: “Các triệu chứng đang ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của người đó đến mức nào?”

Đây cũng là lý do đánh giá chức năng là một phần quan trọng trong quá trình đánh giá sức khỏe tâm thần.

Khuyết tật trong y tế và khuyết tật trong pháp luật có giống nhau không?

Không hoàn toàn. Trong y tế, các chuyên gia quan tâm đến tình trạng sức khỏe, các triệu chứng và mức độ chúng ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của một người.

Trong khi đó, pháp luật sử dụng những tiêu chí riêng để xác định một người có thuộc diện khuyết tật, được bảo vệ khỏi phân biệt đối xử hoặc được hưởng một chế độ hỗ trợ cụ thể hay không.

Ví dụ, tại Hoa Kỳ, Đạo luật Người Mỹ Khuyết tật (ADA) xem xét liệu một tình trạng sức khỏe có gây hạn chế đáng kể đối với một hoặc nhiều hoạt động chính của cuộc sống hay không. Những hoạt động này bao gồm học tập, tập trung, suy nghĩ, giao tiếp, tương tác với người khác và làm việc.

Các quy định của ADA cũng nêu rõ rối loạn trầm cảm nặng thuộc nhóm tình trạng có thể gây hạn chế đáng kể đối với hoạt động của não. Tuy nhiên, tiêu chí pháp lý của Hoa Kỳ không thể được áp dụng trực tiếp để kết luận một người ở Việt Nam có được xác định là người khuyết tật hay được hưởng một chế độ hỗ trợ cụ thể hay không. Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý khi đọc các bài viết tiếng Anh về “depression disability”.

Trầm cảm có thể là một dạng khuyết tật “không nhìn thấy”

Khác với nhiều dạng khuyết tật thể chất có biểu hiện dễ nhận biết, những khó khăn do trầm cảm gây ra thường không thể nhìn thấy từ bên ngoài.

Một người vẫn có thể:

▪️Ăn mặc bình thường.

▪️Đi làm mỗi ngày.

▪️Giao tiếp với đồng nghiệp.

▪️Hoàn thành một số nhiệm vụ.

▪️Cười nói và tham gia các hoạt động xã hội.

Nhưng bên trong, họ có thể đang phải bỏ ra nhiều nỗ lực hơn rất nhiều để hoàn thành những việc mà trước đây vốn rất đơn giản. Chẳng hạn, một người vẫn có thể hoàn thành công việc nhưng mất gấp đôi thời gian để tập trung, thường xuyên kiệt sức sau giờ làm hoặc phải dành toàn bộ thời gian còn lại để nghỉ ngơi.

Vì vậy, khả năng vẫn làm được một việc không có nghĩa là tình trạng sức khỏe không gây suy giảm chức năng. Trong pháp luật Hoa Kỳ, việc đánh giá này cũng xem xét điều kiện, cách thức và thời gian một người cần để thực hiện hoạt động, chứ không chỉ xem họ có hoàn thành được hay không.

Khi trầm cảm ảnh hưởng đến công việc

Một trong những lĩnh vực dễ bị ảnh hưởng là công việc.

Người đang trầm cảm có thể gặp khó khăn trong việc:

▪️Bắt đầu công việc.

▪️Duy trì sự tập trung trong thời gian dài.

▪️Hoàn thành công việc đúng hạn.

▪️Nhớ các thông tin cần thiết.

▪️Tham gia các cuộc họp hoặc giao tiếp với đồng nghiệp.

▪️Duy trì giờ giấc làm việc.

▪️Chịu được áp lực và khối lượng công việc như trước.

Điều này không có nghĩa người đó “lười biếng”, “thiếu trách nhiệm” hay “không còn năng lực”. Đôi khi, sự suy giảm hiệu suất là một biểu hiện của chính tình trạng sức khỏe đang cần được điều trị.

Có cần nghỉ việc khi bị trầm cảm không?

Không nhất thiết. Việc có tiếp tục làm việc hay cần nghỉ ngơi phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, yêu cầu của công việc, khả năng duy trì an toàn và tình trạng cụ thể của từng người.

Một số người vẫn có thể tiếp tục làm việc trong khi điều trị. Một số khác cần tạm thời điều chỉnh khối lượng hoặc cách thức làm việc. Với những trường hợp nặng hơn, bác sĩ có thể khuyến nghị nghỉ làm trong một khoảng thời gian để người bệnh tập trung điều trị và phục hồi.

Điều quan trọng là không nên tự kết luận rằng mình “phải nghỉ việc” hoặc “bắt buộc phải cố đi làm” chỉ dựa trên việc mình có chẩn đoán trầm cảm hay không. Thay vào đó, cần xem xét khả năng hoạt động thực tế và mức độ an toàn của người bệnh.

Trầm cảm có thể được điều trị và chức năng có thể cải thiện

Việc trầm cảm gây suy giảm khả năng hoạt động không có nghĩa tình trạng đó sẽ tồn tại mãi mãi.

Trầm cảm có thể được điều trị bằng nhiều phương pháp, bao gồm trị liệu tâm lý, thuốc hoặc kết hợp các phương pháp tùy từng trường hợp. WHO cũng xác định trầm cảm là một tình trạng có các phương pháp điều trị hiệu quả, bao gồm cả những trường hợp nhẹ, vừa và nặng.

Khi các triệu chứng được kiểm soát tốt hơn, khả năng tập trung, năng lượng, động lực và khả năng duy trì các hoạt động thường ngày cũng có thể được cải thiện. Vì vậy, nếu hiện tại bạn đang gặp khó khăn trong công việc vì trầm cảm, đừng vội xem đó là bằng chứng rằng bạn “không còn khả năng làm việc”. Có thể bạn đang cần được điều trị và hỗ trợ phù hợp, thay vì phải cố gắng nhiều hơn.

Khi nào nên tìm kiếm sự hỗ trợ?

Bạn nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn nếu trầm cảm bắt đầu ảnh hưởng rõ rệt đến:

▪️Công việc hoặc học tập.

▪️Khả năng chăm sóc bản thân.

▪️Giấc ngủ và sinh hoạt.

▪️Các mối quan hệ.

▪️Khả năng thực hiện những công việc thường ngày.

▪️Khả năng duy trì cuộc sống độc lập.

Một buổi đánh giá tâm lý có thể giúp xác định mức độ trầm cảm, những lĩnh vực chức năng đang bị ảnh hưởng và hướng điều trị phù hợp.

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong công việc, bạn cũng có thể trao đổi với chuyên gia về những hỗ trợ thực tế cần thiết trong giai đoạn điều trị, thay vì cố gắng chịu đựng một mình.

Trầm cảm không làm giảm giá trị của một con người

Một người có thể tạm thời không làm việc được như trước, nhưng điều đó không có nghĩa họ trở nên kém giá trị hơn.

Trầm cảm có thể làm giảm năng lượng, khả năng tập trung và hiệu suất hoạt động, nhưng những hạn chế đó không phải là toàn bộ con người của họ.

Điều cần quan tâm không phải là dán nhãn một người là “có khuyết tật” hay “không có khuyết tật”, mà là hiểu tình trạng sức khỏe đang ảnh hưởng đến cuộc sống của họ như thế nào và họ cần được hỗ trợ ra sao.

Nếu trầm cảm đang khiến bạn khó làm việc, học tập hoặc chăm sóc bản thân như trước, đó là một lý do chính đáng để tìm kiếm sự giúp đỡ. Bạn không cần phải đợi đến khi hoàn toàn mất khả năng hoạt động mới được phép tìm kiếm hỗ trợ.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Trầm cảm ở trẻ em: Khi nào cha mẹ cần lưu ý?

Trầm cảm ở trẻ em: Khi nào cha mẹ cần lưu ý?

Thực tế, trẻ em và thanh thiếu niên cũng có thể trải qua trầm cảm, nhưng biểu hiện đôi khi không giống những gì người lớn thường hình dung.

Khi bạn đời bị trầm cảm: Làm sao để đồng hành mà không bị kiệt sức?

Trầm cảm không chỉ ảnh hưởng đến người mắc mà còn tác động rõ rệt đến mối quan hệ.

Khi bạn đời bị trầm cảm: Làm sao để đồng hành mà không bị kiệt sức?

Trầm cảm không chỉ ảnh hưởng đến người mắc mà còn tác động rõ rệt đến mối quan hệ.

7 dạng trầm cảm thường gặp và những điểm cần phân biệt

Trầm cảm có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau, tùy thuộc vào triệu chứng, thời gian kéo dài, mức độ ảnh hưởng và hoàn cảnh xuất hiện.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI