Trẻ chậm phát triển có thể học được không? Ba mẹ cần làm gì để hỗ trợ con?

12/11/2023

Chậm phát triển không có nghĩa là trẻ không thể học. Mỗi trẻ có khả năng tiếp nhận khác nhau, và mục tiêu quan trọng là giúp trẻ phát triển kỹ năng phù hợp, tăng tính độc lập và tham gia tốt hơn vào cuộc sống.

Khi biết con có khó khăn về phát triển trí tuệ, một trong những câu hỏi đầu tiên nhiều ba mẹ đặt ra là:

▪️“Con có học được không?”
▪️“Con có thể tự làm những việc hằng ngày không?”
▪️“Sau này con có thể hòa nhập với mọi người không?”

Đây là những lo lắng rất tự nhiên của cha mẹ.

Tuy nhiên, một điều quan trọng cần hiểu là: Trẻ chậm phát triển không phải là trẻ không có khả năng học hỏi.

Khác biệt nằm ở việc trẻ có thể cần:

▪️nhiều thời gian hơn để tiếp thu;

▪️cách hướng dẫn phù hợp hơn;

▪️sự lặp lại thường xuyên hơn;

▪️môi trường hỗ trợ nhiều hơn.

Theo AAIDD, khả năng phát triển của trẻ phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng, khả năng hiện tại, môi trường sống và sự hỗ trợ mà trẻ nhận được. Mỗi trẻ có điểm mạnh và tốc độ tiến bộ riêng. Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi “con có thể làm được như trẻ khác không?”, điều quan trọng hơn là: “Con có thể phát triển thêm những kỹ năng nào và cần được hỗ trợ ra sao?”

Trẻ chậm phát triển có thể học những kỹ năng nào?

Khả năng học của trẻ không chỉ được thể hiện qua việc học chữ hoặc con số. Với nhiều trẻ, những kỹ năng quan trọng nhất lại là những kỹ năng giúp trẻ giao tiếp, tự lập và tham gia vào cuộc sống hằng ngày.

1. Kỹ năng giao tiếp và thể hiện nhu cầu

Giao tiếp là một trong những mục tiêu quan trọng trong quá trình hỗ trợ trẻ.

Tùy vào khả năng của từng trẻ, trẻ có thể học:

▪️Gọi tên người thân.

▪️Thể hiện mong muốn.

▪️Trả lời câu hỏi đơn giản.

▪️Sử dụng lời nói, cử chỉ hoặc phương tiện hỗ trợ giao tiếp

Ví dụ:

Một trẻ trước đây chỉ khóc hoặc kéo tay người lớn khi muốn lấy đồ vật có thể được hướng dẫn cách chỉ tay, dùng từ đơn hoặc câu ngắn để thể hiện nhu cầu.

Mục tiêu không chỉ là trẻ nói được nhiều hơn, mà là trẻ có thể truyền đạt điều mình muốn và kết nối với người khác hiệu quả hơn.

2. Kỹ năng tự chăm sóc và tự lập

Khả năng tự lập là một mục tiêu quan trọng đối với nhiều trẻ có khó khăn về phát triển trí tuệ.

Trẻ có thể được hướng dẫn từng bước để thực hiện:

▪️Tự ăn uống.

▪️Rửa tay.

▪️Đánh răng.

▪️Mặc quần áo.

▪️Cất giữ đồ dùng cá nhân.

▪️Thực hiện thói quen sinh hoạt.

Ví dụ: Thay vì yêu cầu trẻ ngay lập tức “tự mặc quần áo”, ba mẹ có thể chia nhỏ thành từng bước:

▪️Nhận biết quần áo của mình.

▪️Biết cầm áo đúng cách.

▪️Biết đưa tay vào tay áo.

▪️Biết kéo khóa hoặc cài nút.

Với trẻ có khó khăn phát triển, những bước tiến nhỏ trong khả năng tự phục vụ đều có ý nghĩa quan trọng.

3. Kỹ năng học tập phù hợp với khả năng của trẻ

Một số trẻ có thể gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức học thuật, nhưng vẫn có thể học các kỹ năng phù hợp với khả năng của mình.

Ví dụ:

▪️Nhận biết màu sắc.

▪️Nhận biết đồ vật.

▪️Hiểu khái niệm đơn giản.

▪️Làm theo hướng dẫn.

▪️Ghi nhớ thông tin cần thiết trong cuộc sống.

Phương pháp hỗ trợ thường cần điều chỉnh theo từng trẻ:

▪️Chia nhiệm vụ thành các bước nhỏ.

▪️Sử dụng hình ảnh hoặc vật thật.

▪️Lặp lại nhiều lần.

▪️Học thông qua hoạt động thực tế.

4. Kỹ năng giải quyết tình huống trong cuộc sống

Ngoài việc ghi nhớ kiến thức, trẻ cần học cách xử lý những tình huống hằng ngày.

Ví dụ:

▪️Biết tìm người lớn khi cần giúp đỡ.

▪️Biết lựa chọn giữa các phương án đơn giản.

▪️Biết xử lý những tình huống quen thuộc.

Những kỹ năng này giúp trẻ từng bước trở nên chủ động hơn trong cuộc sống.

Vì sao cần hỗ trợ trẻ từ sớm?

Những năm đầu đời là giai đoạn quan trọng đối với sự phát triển của não bộ và khả năng học hỏi.

Can thiệp và hỗ trợ sớm không nhằm thay đổi hoàn toàn tình trạng của trẻ, mà nhằm

▪️Giúp trẻ phát triển kỹ năng cần thiết.

▪️Tăng khả năng giao tiếp.

▪️Cải thiện mức độ độc lập.

▪️Giúp gia đình hiểu cách hỗ trợ trẻ hiệu quả hơn.

Theo CDC, các chương trình can thiệp sớm có thể giúp trẻ phát triển nhiều kỹ năng quan trọng và hỗ trợ gia đình đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ.

Ba mẹ có thể hỗ trợ con như thế nào?

Ba mẹ nên:

▪️Đặt mục tiêu nhỏ, phù hợp với khả năng hiện tại của trẻ.

▪️Tạo cơ hội để trẻ tự thực hiện thay vì làm thay hoàn toàn.

▪️Lồng ghép việc học vào các hoạt động hằng ngày như chơi, ăn uống, giao tiếp.

▪️Ghi nhận từng tiến bộ nhỏ của trẻ.

Quan trọng nhất, ba mẹ cần hiểu rằng mỗi trẻ có tốc độ phát triển riêng. Việc tập trung vào điểm mạnh và nhu cầu của con sẽ giúp quá trình hỗ trợ đạt hiệu quả hơn.

Hiểu đúng khả năng của con để lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp

Khi trẻ gặp khó khăn về phát triển, điều ba mẹ cần biết không chỉ là “con đang chậm ở đâu”, mà còn là:

▪️Con đang có những điểm mạnh nào?

▪️Con cần hỗ trợ thêm kỹ năng gì?

▪️Mục tiêu phát triển nào phù hợp với khả năng hiện tại?

Một đánh giá phát triển phù hợp sẽ giúp ba mẹ có cái nhìn rõ hơn về khả năng của trẻ và lựa chọn hướng đồng hành phù hợp.

Đánh giá và định hướng hỗ trợ tại Happy Life

Tại Happy Life, quá trình đánh giá giúp ba mẹ hiểu rõ hơn về sự phát triển hiện tại của trẻ, những lĩnh vực cần hỗ trợ và định hướng phù hợp cho từng trẻ

Nếu ba mẹ đang có những băn khoăn về khả năng học tập, giao tiếp hoặc sự phát triển của con, Happy Life sẽ tiếp nhận thông tin, trao đổi ban đầu và hỗ trợ hướng dẫn quy trình đánh giá phù hợp. Đội ngũ chuyên viên sẽ nhanh chóng liên hệ để hỗ trợ ba mẹ trong thời gian sớm nhất.