Nếu yếu tố nguy cơ cho chúng ta biết một người có nền nguy cơ như thế nào, thì dấu hiệu cảnh báo giúp nhận diện khả năng nguy cơ đang trở nên đáng lo ngại hơn.

Theo Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH), những biểu hiện như nói về mong muốn chết, cảm giác vô vọng hoặc trở thành gánh nặng, lập kế hoạch tự sát, thu mình, cho đi những vật quan trọng, nói lời tạm biệt hoặc có những thay đổi hành vi đột ngột đều cần được chú ý.

1. Bắt đầu nói về cái chết

Đây là dấu hiệu dễ bị bỏ qua nhất.

Người đó có thể nói trực tiếp:

“Tôi muốn chết.”

Nhưng cũng có thể nói gián tiếp:

“Mọi người sẽ tốt hơn nếu không có tôi.”

“Tôi chỉ muốn biến mất.”

“Giá mà tôi không phải tỉnh dậy nữa.”

“Tôi không muốn tiếp tục như thế này.”

Những câu nói này không nên bị xem đơn giản là “nói trong lúc tức giận” hoặc “chỉ muốn được chú ý”. Cần tìm hiểu thêm tần suất, hoàn cảnh, mức độ nghiêm túc và ý định phía sau những phát ngôn đó.

2. Cảm giác mình là gánh nặng

Một số người bắt đầu tin rằng:

“Gia đình phải khổ vì tôi.”

“Không có tôi thì mọi người sẽ nhẹ nhàng hơn.”

“Tôi chỉ làm phiền mọi người.”

Cảm giác trở thành gánh nặng có thể đi cùng với xấu hổ, tội lỗi và cảm giác mình không còn giá trị. Đây là những trạng thái cần được chú ý, đặc biệt khi chúng xuất hiện cùng ý nghĩ về cái chết.

3. Thu mình khỏi người khác

Một người vốn thường xuyên giao tiếp nhưng đột nhiên:

▪️ Không muốn gặp bạn bè.

▪️ Không trả lời tin nhắn.

▪️ Tránh gia đình.

▪️ Bỏ các hoạt động từng yêu thích.

▪️ Muốn ở một mình trong thời gian dài.

… có thể đang gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần hoặc trải qua một khủng hoảng lớn.

Thu mình không đồng nghĩa với tự sát, nhưng nếu đây là một thay đổi mới xuất hiện và đi cùng tuyệt vọng, ý nghĩ về cái chết hoặc những dấu hiệu khác, mức độ quan tâm cần được tăng lên.

4. Đột nhiên sắp xếp lại mọi việc

Một số hành vi như cho đi những món đồ có ý nghĩa, nói lời tạm biệt bất thường hoặc sắp xếp những vấn đề cá nhân có thể là dấu hiệu cảnh báo.

Điều đặc biệt cần lưu ý là những thay đổi đột ngột so với cách hành xử thông thường của người đó.

5. Từ tuyệt vọng sang bình tĩnh một cách bất thường

Đây là một dấu hiệu dễ gây hiểu nhầm.

Một người đã buồn bã, tuyệt vọng trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần nhưng đột nhiên trở nên rất bình tĩnh, vui vẻ hoặc nhẹ nhõm. Gia đình có thể nghĩ: “Cuối cùng nó cũng ổn rồi.”

Nhưng trong một số trường hợp, sự thay đổi đột ngột này cần được tìm hiểu thêm, đặc biệt nếu trước đó người đó có ý nghĩ tự sát hoặc đang trải qua khủng hoảng. Một số nguồn lâm sàng xem sự chuyển đổi đột ngột từ trạng thái trầm buồn sang bình tĩnh hoặc hưng phấn bất thường là dấu hiệu cảnh báo cần chú ý.

Không nên tự động kết luận rằng “bình tĩnh hơn = nguy hiểm hơn”, nhưng bất kỳ thay đổi tâm trạng đột ngột nào trong bối cảnh có nguy cơ tự sát đều đáng được đánh giá.

6. Thay đổi giấc ngủ, ăn uống hoặc sử dụng chất

Những thay đổi đáng kể liên quan đến:

▪️ Ngủ quá nhiều hoặc quá ít.

▪️ Ăn nhiều hoặc ít bất thường.

▪️ Tăng sử dụng rượu hoặc chất.

▪️ Trở nên kích động, cáu gắt hoặc giận dữ.

có thể là những dấu hiệu cho thấy trạng thái tâm lý đang xấu đi.