“ƯỚC GÌ MÌNH CHẾT ĐI”: CÓ PHẢI ĐÂY LÀ DẤU HIỆU CỦA TRẦM CẢM?

12/11/2023

“Ước gì mình không phải tỉnh dậy nữa.”

“Giá như mình biến mất thì tốt biết mấy.”

“Chết đi có lẽ mọi chuyện sẽ nhẹ nhàng hơn.”

Đôi khi, những câu nói này được thốt ra như một lời than thở trong lúc quá mệt mỏi. Nhưng cũng có lúc, phía sau chúng là một trạng thái đau khổ sâu sắc mà người khác không dễ nhận ra.

Vậy mong mình chết đi có phải là dấu hiệu của trầm cảm không?

Câu trả lời là: có thể, nhưng không phải lúc nào cũng vậy.

Những suy nghĩ về cái chết hoặc mong mình không còn tồn tại có thể xuất hiện trong trầm cảm, rối loạn lưỡng cực và một số vấn đề sức khỏe tâm thần khác. Chúng cũng có thể xảy ra trong bối cảnh sang chấn tâm lý, mất mát nghiêm trọng hoặc những giai đoạn khủng hoảng kéo dài. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi: “Người này có muốn tự sát không?”, điều quan trọng hơn là cần hiểu họ đang trải qua điều gì và mức độ nguy cơ hiện tại ra sao.

“Ước gì mình chết đi” không phải lúc nào cũng có nghĩa là muốn tự sát

Có một điểm rất quan trọng cần phân biệt: mong mình chết đi và có kế hoạch tự sát không hoàn toàn giống nhau.

Một số người nói:

“Tôi không muốn tự giết mình. Tôi chỉ không muốn tiếp tục sống như thế này nữa.”

Điều họ mong muốn đôi khi không phải là cái chết, mà là sự chấm dứt của nỗi đau.

Họ có thể đã quá mệt mỏi vì:

▪️ Một cuộc sống kéo dài trong căng thẳng.

▪️ Cảm giác thất bại và vô giá trị.

▪️ Nỗi đau tâm lý không biết chia sẻ cùng ai.

▪️ Một vấn đề tưởng như không có lối thoát.

▪️ Cảm giác cô đơn kéo dài.

▪️ Sự kiệt quệ sau quá nhiều cố gắng.

▪️ Cảm giác rằng tương lai sẽ không thể tốt hơn.

Trong những trường hợp này, suy nghĩ “ước gì mình chết đi” có thể được hiểu như một ý nghĩ tự sát thụ động.

Người đó nghĩ về cái chết, mong mình biến mất hoặc mong một điều gì đó xảy ra khiến mình không còn tồn tại, nhưng chưa có kế hoạch cụ thể để tự kết thúc cuộc đời. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là có thể xem nhẹ, bởi ý nghĩ thụ động và ý định tự sát chủ động có thể thay đổi theo thời gian và mức độ khủng hoảng.

Có hai trạng thái cần được phân biệt

1. Ý nghĩ về cái chết hoặc mong mình không còn tồn tại

Một người có thể nghĩ:

“Giá như mình chết trong lúc ngủ.”

“Nếu ngày mai mình không tỉnh lại thì cũng được.”

“Ước gì mình chưa từng tồn tại.”

“Nếu có chuyện gì xảy ra với mình thì chắc cũng chẳng sao.”

“Mình chỉ muốn biến mất khỏi tất cả.”

Họ có thể nghĩ đến cái chết thường xuyên nhưng chưa có kế hoạch hoặc hành động cụ thể để tự làm hại bản thân.

Đây thường được xếp vào nhóm ý nghĩ tự sát thụ động.

2. Ý nghĩ tự sát có tính chủ động

Mức độ nguy cơ trở nên đáng lo ngại hơn khi suy nghĩ chuyển từ:

“Tôi không muốn sống nữa.”

sang:

“Tôi muốn kết thúc cuộc sống của mình.”

và tiếp tục phát triển thành những suy nghĩ có tính cụ thể như thời điểm, cách thức, sự chuẩn bị hoặc ý định thực hiện.

Ranh giới giữa hai trạng thái này không phải lúc nào cũng hoàn toàn rõ ràng. Một người có thể bắt đầu bằng mong muốn “biến mất”, nhưng trong một giai đoạn khủng hoảng, căng thẳng hoặc tuyệt vọng gia tăng, suy nghĩ đó có thể trở nên nguy hiểm hơn. Vì vậy, bất kỳ biểu hiện nào liên quan đến mong muốn chết cũng cần được lắng nghe và đánh giá nghiêm túc.

Đây có phải là dấu hiệu của trầm cảm?

Suy nghĩ về cái chết là một trong những biểu hiện có thể xuất hiện trong trầm cảm.

Đặc biệt, khi đi cùng với những dấu hiệu như:

▪️ Buồn bã hoặc trống rỗng kéo dài.

▪️ Mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích.

▪️ Mệt mỏi, thiếu năng lượng.

▪️ Rối loạn giấc ngủ.

▪️ Khó tập trung.

▪️ Thu mình khỏi các mối quan hệ.

▪️ Cảm giác vô dụng hoặc có lỗi.

▪️ Tuyệt vọng về tương lai.

▪️ Cảm giác cuộc sống không còn ý nghĩa.

… thì cần cân nhắc khả năng người đó đang trải qua một trong giai đoạn trầm cảm và nên được đánh giá chuyên môn.

Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào một câu nói “tôi muốn chết” để tự kết luận rằng một người bị trầm cảm.

Chẩn đoán tâm lý hay tâm thần cần dựa trên toàn bộ biểu hiện, thời gian kéo dài, mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống và nhiều yếu tố liên quan khác.

Những nguyên nhân khác cũng có thể khiến một người thường xuyên nghĩ về cái chết

Sang chấn tâm lý

Người từng trải qua bạo lực, tai nạn, lạm dụng hoặc những biến cố nghiêm trọng có thể bị những hình ảnh và suy nghĩ liên quan đến cái chết xâm nhập liên tục.

Trong trường hợp này, suy nghĩ về cái chết đôi khi không xuất phát từ mong muốn chết, mà là một phần của trải nghiệm sang chấn, hồi tưởng hoặc cảm giác thế giới không còn an toàn.

Rối loạn ám ảnh cưỡng chế

Có người liên tục xuất hiện những suy nghĩ đáng sợ như:

“Nhỡ mình chết thì sao?”

“Nhỡ mình làm hại chính mình thì sao?”

“Nhỡ mình mất kiểm soát thì sao?”

Điều khiến họ đau khổ không phải vì họ muốn thực hiện những điều đó, mà bởi họ sợ chính những suy nghĩ đang xuất hiện trong đầu mình.

Đây là điểm rất quan trọng trong thực hành lâm sàng: có suy nghĩ về cái chết không đồng nghĩa với mong muốn chết. Cần tìm hiểu nội dung, ý nghĩa, mức độ kiểm soát, sự thôi thúc và ý định liên quan đến suy nghĩ đó.

Mất mát và đau buồn

Sau khi mất một người quan trọng, một số người có thể trở nên ám ảnh với cái chết hoặc mong muốn được “đi theo” người đã mất.

Trong giai đoạn đau buồn, những suy nghĩ như vậy có thể xuất hiện như một phản ứng trước sự mất mát sâu sắc. Tuy nhiên, nếu các suy nghĩ kéo dài, gia tăng hoặc đi kèm ý định tự làm hại bản thân, người đó cần được hỗ trợ chuyên môn.

Kiệt sức và cảm giác không còn lối thoát

Không phải ai nói “tôi muốn chết” cũng đang buồn đau dữ dội.

▪️ Có người không khóc.

▪️ Không than vãn.

▪️ Không tỏ ra tuyệt vọng.

Họ chỉ nói:

“Tôi mệt quá rồi.”

Một số người trải qua trạng thái tê liệt cảm xúc. Họ không còn cảm thấy buồn rõ rệt, nhưng cũng không còn thấy điều gì đáng để mong đợi.

Cuộc sống vẫn tiếp tục: họ vẫn đi làm, ăn uống, trò chuyện. Nhưng bên trong là một cảm giác trống rỗng:

“Nếu ngày mai không đến thì có lẽ cũng chẳng sao.”

Đây là lý do không nên đánh giá mức độ đau khổ của một người chỉ dựa vào việc họ có khóc, có than phiền hay không.

Nếu một người nói với bạn: “Tôi ước gì mình chết đi”

Phản ứng đầu tiên của chúng ta thường là hoảng sợ.

Hoặc cố gắng thuyết phục:

“Đừng nghĩ như thế.”

“Cuộc sống còn nhiều điều tốt đẹp.”

“Bạn phải nghĩ đến bố mẹ.”

“Bạn có biết mọi người sẽ đau khổ thế nào không?”

Những câu nói này xuất phát từ sự lo lắng. Nhưng đôi khi, chúng khiến người đang đau khổ cảm thấy mình cần phải im lặng.

Thay vì cố gắng kéo họ ra khỏi suy nghĩ ngay lập tức, hãy bắt đầu bằng việc hiểu:

“Điều gì khiến bạn cảm thấy không muốn tiếp tục sống nữa?”

“Dạo gần đây bạn đang phải chịu đựng điều gì?”

“Bạn có đang nghĩ đến việc làm hại bản thân không?”

“Ngay lúc này, bạn có an toàn không?”

Bạn không cần phải có ngay giải pháp.

Đôi khi, điều quan trọng nhất là để người đó biết rằng họ không cần phải một mình chịu đựng tất cả.

Khi nào cần tìm kiếm sự hỗ trợ ngay?

Cần đặc biệt chú ý nếu người đó:

▪️ Nói rõ rằng họ muốn chết hoặc muốn tự sát.

▪️ Có kế hoạch hoặc ý định tự làm hại bản thân.

▪️ Đang chuẩn bị những việc liên quan đến việc tự sát.

▪️ Có hành vi tự làm hại bản thân.

▪️ Đột ngột trở nên nguy hiểm hoặc mất khả năng kiểm soát hành vi.

▪️ Đang ở một mình trong khi có nguy cơ thực hiện hành vi tự sát.

Trong những tình huống này, không nên để họ một mình. Cần tìm kiếm sự hỗ trợ trực tiếp từ người thân đáng tin cậy, chuyên gia sức khỏe tâm thần hoặc cơ sở y tế phù hợp.

Nếu bản thân bạn đang có suy nghĩ về việc tự làm hại hoặc tự kết thúc cuộc sống, điều quan trọng nhất lúc này không phải là cố gắng tự thuyết phục mình rằng mọi thứ sẽ ổn ngay lập tức.

Hãy bắt đầu bằng một bước nhỏ hơn:

Đừng ở một mình với những suy nghĩ đó.

Hãy nói với một người bạn tin tưởng, một thành viên gia đình, chuyên gia tâm lý, bác sĩ hoặc tìm đến cơ sở y tế khi cảm thấy mình có nguy cơ không thể giữ an toàn cho bản thân.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ bạn trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Yếu tố nguy cơ và dấu hiệu cảnh báo tự sát

Thay vì chỉ tìm kiếm “dấu hiệu tự sát”, quan trọng là biết những yếu tố nào làm nguy cơ tăng lên và những thay đổi nào cho thấy nguy cơ có thể trở nên cấp tính.

Ý tưởng tự sát là gì?

Ý tưởng tự sát là gì?

Trong tâm lý học lâm sàng, những suy nghĩ liên quan đến việc chết hoặc kết thúc cuộc sống được gọi chung là ý tưởng tự sát (suicidal ideation).

Khác biệt giới trong hành vi tự sát

Hành vi tự sát có những khác biệt giữa các nhóm giới, không chỉ ở tỷ lệ tử vong mà còn ở cách thức biểu hiện, hành vi tìm kiếm hỗ trợ và mức độ nghiêm trọng.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI