Ý TƯỞNG TỰ SÁT LÀ GÌ?

12/11/2023

“Tôi chỉ ước mình không phải thức dậy vào ngày mai.”

“Tôi muốn biến mất.”

“Nếu tôi chết trong một tai nạn thì có lẽ mọi chuyện sẽ dễ dàng hơn.”

Không phải ai nói những câu này cũng đang chuẩn bị tự sát. Nhưng cũng không nên vì thế mà xem chúng đơn giản là một lời than thở.

Trong tâm lý học lâm sàng, những suy nghĩ liên quan đến việc chết hoặc kết thúc cuộc sống được gọi chung là ý tưởng tự sát (suicidal ideation). Đây là một phổ trải nghiệm, từ những mong muốn thụ động như “ước gì mình chết đi” cho đến những suy nghĩ chủ động hơn về việc tự kết thúc cuộc sống.

Điều quan trọng là: ý tưởng tự sát không đồng nghĩa với việc một người chắc chắn sẽ tự sát, nhưng đây luôn là một tín hiệu cần được đánh giá nghiêm túc.

Ý tưởng tự sát không chỉ là “muốn chết”

Khi nói đến tự sát, nhiều người hình dung ngay đến một người đã quyết định và chuẩn bị hành động. Nhưng trên thực tế, suy nghĩ về cái chết có thể xuất hiện ở nhiều mức độ khác nhau.

Ý tưởng tự sát thụ động

Một người có thể nghĩ:

“Giá mà mình không tồn tại.”

“Ước gì mình ngủ rồi không tỉnh lại.”

“Nếu mình chết vì một nguyên nhân nào đó thì cũng được.”

“Mình không muốn sống nữa, nhưng cũng không định làm gì cả.”

Ở đây, người đó có thể mong muốn cái chết xảy ra nhưng chưa có ý định chủ động gây ra cái chết cho mình. Đây được gọi là ý tưởng tự sát thụ động.

Ý tưởng tự sát chủ động

Ở mức độ chủ động hơn, người đó không chỉ nghĩ đến cái chết mà bắt đầu có ý định tự kết thúc cuộc sống, có thể xuất hiện suy nghĩ về kế hoạch hoặc những chuẩn bị liên quan.

Happy Life phân biệt ý tưởng tự sát thụ động với chủ động, đồng thời lưu ý rằng ý tưởng thụ động không nên được xem là “ít nghiêm trọng” một cách mặc định, bởi mức độ của những suy nghĩ này có thể thay đổi theo thời gian.

Đây là điểm rất quan trọng trong đánh giá lâm sàng: Một người hôm nay chỉ nói “tôi muốn biến mất” không có nghĩa rằng ngày mai họ vẫn chỉ dừng lại ở mức đó.

Ý tưởng tự sát có thể dao động

Suy nghĩ tự sát không nhất thiết xuất hiện với cường độ giống nhau mỗi ngày. Có thời điểm một người nghĩ về cái chết rất thường xuyên, cảm giác tuyệt vọng mạnh và gần như không nhìn thấy lối thoát. Nhưng vài ngày sau, họ có thể cảm thấy bình tĩnh hơn và nghĩ: “Thôi, chắc mình vẫn cố được.”

Điều này không có nghĩa nguy cơ đã hoàn toàn biến mất.

Các ý tưởng tự sát có thể dao động về tần suất, cường độ và mức độ cụ thể. Happy Life mô tả chúng có thể “tăng và giảm” theo thời gian; vì vậy, việc một người tạm thời cảm thấy tốt hơn không nên được sử dụng để phủ nhận những suy nghĩ đã xuất hiện trước đó.

Đây cũng là lý do việc theo dõi diễn biến theo thời gian quan trọng hơn việc chỉ đánh giá một thời điểm.

Vì sao một người lại xuất hiện ý tưởng tự sát?

Không có một nguyên nhân duy nhất giải thích cho ý tưởng tự sát. Nhiều trường hợp xuất hiện khi một người cảm thấy: đau khổ quá mức + mất khả năng kiểm soát + không nhìn thấy lối thoát.

Một người có thể đang phải đối diện với:

▪️ Trầm cảm.

▪️ Rối loạn lưỡng cực hoặc các rối loạn tâm thần khác.

▪️ Sang chấn tâm lý.

▪️ Cô đơn kéo dài.

▪️ Mất người thân.

▪️ Đổ vỡ tình cảm.

▪️ Xung đột gia đình.

▪️ Khó khăn tài chính.

▪️ Áp lực công việc hoặc học tập.

▪️ Bệnh lý hoặc đau đớn thể chất kéo dài.

▪️ Lạm dụng rượu hoặc chất.

▪️ Những trải nghiệm nhục nhã, bị bắt nạt hoặc bị cô lập.

Các yếu tố này có thể tác động độc lập hoặc kết hợp với nhau. Tự sát là một hiện tượng phức tạp, không có một nguyên nhân duy nhất; các rối loạn tâm thần, sử dụng chất, đau mạn tính, tiền sử tự sát và những biến cố gây căng thẳng đều có thể góp phần làm tăng nguy cơ.

Vì vậy, câu hỏi: “Tại sao họ lại muốn chết?” đôi khi cần được thay bằng: “Điều gì đã khiến cuộc sống trở nên đau đớn đến mức họ không còn nhìn thấy một lựa chọn khác?”

Những dấu hiệu thường đi kèm ý tưởng tự sát

Ý tưởng tự sát có thể không xuất hiện đơn độc. Một người đang có nguy cơ có thể đồng thời:

▪️ Cảm thấy tuyệt vọng.

▪️ Cảm thấy mình bị mắc kẹt.

▪️ Tin rằng mình là gánh nặng.

▪️ Thu mình khỏi gia đình và bạn bè.

▪️ Nói nhiều hơn về cái chết.

▪️ Tăng sử dụng rượu hoặc chất.

▪️ Có những thay đổi tâm trạng mạnh.

▪️ Trở nên kích động, giận dữ hoặc lo âu.

▪️ Thực hiện những hành vi nguy hiểm.

▪️ Nói lời tạm biệt bất thường.

▪️ Cho đi những đồ vật có ý nghĩa.

▪️ Có những thay đổi rõ rệt về ăn uống hoặc giấc ngủ.

NIMH xem những thay đổi mới xuất hiện hoặc gia tăng gần đây, đặc biệt khi đi cùng suy nghĩ về cái chết, là những tín hiệu cần được quan tâm.

Khi nào ý tưởng tự sát trở thành tình huống khẩn cấp?

Mức độ đáng lo ngại tăng lên khi một người không chỉ có suy nghĩ về cái chết mà còn có những dấu hiệu cho thấy nguy cơ hành động đang hiện hữu. Đặc biệt cần hành động nhanh khi người đó:

▪️ Nói rõ rằng họ muốn tự sát.

▪️ Có ý định tự kết thúc cuộc sống.

▪️ Đã xây dựng kế hoạch.

▪️ Đang có những hành vi chuẩn bị.

▪️ Có tiền sử cố gắng tự sát.

▪️ Đang trong trạng thái kích động hoặc mất kiểm soát nghiêm trọng.

▪️ Kết hợp ý tưởng tự sát với sử dụng rượu hoặc chất.

▪️ Đột ngột thay đổi hành vi theo hướng bất thường trong bối cảnh đang có ý tưởng tự sát.

Trong tình huống có nguy cơ tức thời, không nên để người đó ở một mình và cần kết nối ngay với hỗ trợ y tế hoặc chuyên môn phù hợp. NIMH khuyến nghị không giữ bí mật về ý tưởng tự sát và cần huy động những người có khả năng giúp đảm bảo an toàn.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ bạn trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Yếu tố nguy cơ và dấu hiệu cảnh báo tự sát

Thay vì chỉ tìm kiếm “dấu hiệu tự sát”, quan trọng là biết những yếu tố nào làm nguy cơ tăng lên và những thay đổi nào cho thấy nguy cơ có thể trở nên cấp tính.

“Ước gì mình chết đi”

“Ước gì mình chết đi”

Những suy nghĩ về cái chết hoặc mong mình không còn tồn tại có thể xuất hiện trong trầm cảm, rối loạn lưỡng cực và một số vấn đề sức khỏe tâm thần khác.

Khác biệt giới trong hành vi tự sát

Hành vi tự sát có những khác biệt giữa các nhóm giới, không chỉ ở tỷ lệ tử vong mà còn ở cách thức biểu hiện, hành vi tìm kiếm hỗ trợ và mức độ nghiêm trọng.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI