Những hiểu lầm phổ biến về trẻ tăng động giảm chú ý mà cha mẹ cần tránh

28/12/2023

Nhiều trẻ ADHD không gặp khó khăn vì thiếu cố gắng hay thiếu kỷ luật, mà vì đang gặp trở ngại trong khả năng chú ý, kiểm soát hành vi và tự điều chỉnh. Thay đổi cách nhìn nhận của người lớn là bước quan trọng để trẻ nhận được sự hỗ trợ phù hợp hơn.

Vì sao cần hiểu đúng về ADHD?

Khi trẻ thường xuyên mất tập trung, khó ngồi yên, hay quên hoặc hành động bốc đồng, cha mẹ có thể cảm thấy mệt mỏi và dễ đưa ra những nhận xét như:

▪️“Con không chịu cố gắng.”

▪️“Con quá nghịch.”

▪️“Con không biết nghe lời.”

▪️“Chỉ cần nghiêm khắc hơn là con sẽ thay đổi.”

Tuy nhiên, ADHD không đơn giản là vấn đề về thái độ hay ý thức của trẻ. Đây là một rối loạn phát triển thần kinh liên quan đến khả năng điều chỉnh sự chú ý, kiểm soát hành vi và mức độ hoạt động.

Việc hiểu sai về ADHD có thể khiến trẻ thường xuyên bị trách mắng, cảm thấy thất bại hoặc mất tự tin. Ngược lại, khi cha mẹ hiểu đúng, trẻ sẽ có cơ hội nhận được sự hỗ trợ phù hợp hơn.

Hiểu lầm 1: “Trẻ ADHD chỉ là trẻ nghịch, hiếu động”

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất. Trẻ nhỏ vốn có nhu cầu vận động, thích khám phá và đôi khi khó ngồi yên. Tuy nhiên, ADHD không chỉ đơn thuần là việc trẻ nhiều năng lượng.

Trẻ ADHD thường gặp khó khăn kéo dài trong một hoặc nhiều lĩnh vực như:

▪️Duy trì sự chú ý.

▪️Kiểm soát hành động bốc đồng.

▪️Điều chỉnh mức độ hoạt động.

▪️Hoàn thành các nhiệm vụ phù hợp với độ tuổi.

Những khó khăn này thường xuất hiện ở nhiều môi trường khác nhau như gia đình, trường học hoặc khi giao tiếp xã hội, đồng thời ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày của trẻ. Một trẻ thích chạy nhảy, vui chơi nhưng vẫn có thể dừng lại khi cần thiết chưa chắc đã có ADHD.

Hiểu lầm 2: “ADHD là do cha mẹ nuôi dạy chưa tốt”

Nhiều phụ huynh cảm thấy có lỗi và nghĩ rằng con gặp khó khăn vì mình chưa đủ nghiêm khắc hoặc đã quá chiều con.Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay cho thấy ADHD có liên quan mạnh đến yếu tố di truyền và sự phát triển thần kinh, không phải đơn giản do cách nuôi dạy của cha mẹ.

Điều này không có nghĩa vai trò của cha mẹ không quan trọng. Ngược lại, môi trường gia đình và cách hỗ trợ của cha mẹ có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng thích nghi của trẻ. Những phương pháp như thiết lập quy tắc rõ ràng, củng cố hành vi tích cực và xây dựng thói quen ổn định có thể giúp trẻ phát triển kỹ năng tự kiểm soát tốt hơn.

Hiểu lầm 3: “Chỉ cần nghiêm khắc hơn thì trẻ sẽ thay đổi”

Một số cha mẹ cho rằng nếu phạt nhiều hơn hoặc yêu cầu nghiêm khắc hơn, trẻ sẽ biết nghe lời. Tuy nhiên, trẻ ADHD thường không thiếu hiểu biết về quy tắc. Khó khăn chính nằm ở việc trẻ gặp trở ngại trong quá trình:

▪️Dừng lại trước khi hành động.

▪️Duy trì sự tập trung.

▪️Kiểm soát cảm xúc.

▪️Tổ chức và hoàn thành nhiệm vụ.

Vì vậy, chỉ tăng mức độ trách phạt thường không giải quyết được nguyên nhân của vấn đề. Thay vào đó, các phương pháp hỗ trợ dựa trên quản lý hành vi tập trung vào việc giúp trẻ học kỹ năng mới, đồng thời hướng dẫn cha mẹ cách phản hồi phù hợp hơn.

Hiểu lầm 4: “Trẻ ADHD không thể học tập tốt”

ADHD có thể gây khó khăn trong quá trình học tập, nhưng điều đó không có nghĩa trẻ không có khả năng học hoặc phát triển.

Một số trẻ ADHD có thể gặp khó khăn trong:

▪️Duy trì chú ý khi làm bài.

▪️Tổ chức thời gian.

▪️Ghi nhớ nhiệm vụ.

▪️Hoàn thành công việc đúng hạn.

Tuy nhiên, khi được hỗ trợ phù hợp, trẻ vẫn có thể phát huy khả năng của mình. Điều quan trọng là tìm ra cách học phù hợp với đặc điểm của từng trẻ, thay vì chỉ đánh giá trẻ dựa trên những điểm còn hạn chế.

Hiểu lầm 5: “ADHD chỉ cần uống thuốc là giải quyết được”

Thuốc có thể là một phần trong kế hoạch hỗ trợ ADHD đối với một số trẻ, nhưng không phải là phương pháp duy nhất.

Theo các hướng dẫn chuyên môn, kế hoạch hỗ trợ ADHD có thể bao gồm:

▪️Can thiệp hành vi.

▪️Đào tạo cha mẹ về quản lý hành vi.

▪️Hỗ trợ trong môi trường học tập.

▪️Trị liệu tâm lý khi cần thiết.

▪️Thuốc theo chỉ định của bác sĩ trong những trường hợp phù hợp.

Mỗi trẻ có đặc điểm khác nhau, vì vậy phương pháp hỗ trợ cần được cá nhân hóa dựa trên nhu cầu thực tế của trẻ.

Hiểu lầm 6: “Trẻ ADHD cố tình làm phiền người khác”

Một số hành vi như ngắt lời, khó chờ lượt, quên nhiệm vụ hoặc không hoàn thành yêu cầu có thể khiến người lớn cảm thấy trẻ thiếu hợp tác. Tuy nhiên, nhiều hành vi trong số đó có thể liên quan đến khó khăn trong khả năng tự kiểm soát.

Điều trẻ cần không chỉ là lời nhắc “đừng làm như vậy”, mà cần được hướng dẫn:

▪️Cách chờ đợi.

▪️Cách kiểm soát cảm xúc.

▪️Cách chia nhỏ nhiệm vụ.

▪️Cách giải quyết vấn đề.

Sự kiên nhẫn và hướng dẫn nhất quán từ người lớn đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kỹ năng của trẻ.

Cha mẹ có thể thay đổi cách nhìn như thế nào?

Thay vì nghĩ: “Tại sao con không chịu thay đổi?”. Cha mẹ có thể thử đặt câu hỏi: “Con đang gặp khó khăn ở kỹ năng nào và mình có thể hỗ trợ con ra sao?”

Một số thay đổi nhỏ trong cách tiếp cận có thể tạo ra khác biệt lớn:

▪️Tập trung vào tiến bộ thay vì chỉ nhìn vào lỗi sai.

▪️Đưa ra hướng dẫn rõ ràng, cụ thể.

▪️Ghi nhận nỗ lực của trẻ.

▪️Phối hợp với giáo viên và chuyên gia khi cần.

Kết luận

ADHD không phải là dấu hiệu của một đứa trẻ “hư”, thiếu cố gắng hay thiếu kỷ luật. Đây là một khó khăn liên quan đến sự phát triển thần kinh, trong đó trẻ cần được hướng dẫn và hỗ trợ phù hợp.

Khi cha mẹ thay đổi cách nhìn từ “sửa chữa hành vi” sang “hiểu nhu cầu và phát triển kỹ năng”, trẻ sẽ có nhiều cơ hội hơn để xây dựng sự tự tin, khả năng thích nghi và phát huy điểm mạnh của mình.

Hiểu đúng về ADHD không chỉ giúp trẻ được hỗ trợ tốt hơn, mà còn giúp hành trình đồng hành của gia đình trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn.

Nếu cha mẹ nhận thấy trẻ có những dấu hiệu như khó tập trung, hiếu động quá mức, dễ bốc đồng hoặc gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi, hãy chủ động đưa trẻ đi đánh giá với bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia tâm lý để hiểu rõ hơn về tình trạng của con. Việc đánh giá sớm giúp cha mẹ nhận diện đúng nhu cầu hỗ trợ và lựa chọn phương pháp đồng hành phù hợp.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, cha mẹ vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ cha mẹ trong thời gian sớm nhất.