Vì sao trẻ bị tăng động giảm chú ý (ADHD)? Những yếu tố cha mẹ cần biết

12/11/2023

ADHD không phải là kết quả của việc trẻ “hư”, cha mẹ nuông chiều hay thiếu kỷ luật. Đây là một rối loạn phát triển thần kinh có liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, trong đó yếu tố di truyền và sự phát triển não bộ đóng vai trò quan trọng. Hiểu đúng nguyên nhân giúp cha mẹ giảm bớt lo lắng, tránh đổ lỗi và đồng hành với con hiệu quả hơn.

ADHD có phải do cách nuôi dạy của cha mẹ?

Khi con có những biểu hiện như khó tập trung, thường xuyên quên đồ, khó ngồi yên hoặc hành động bốc đồng, nhiều cha mẹ có thể tự đặt câu hỏi:

▪️“Có phải mình chưa dạy con đủ nghiêm khắc?”

▪️“Có phải mình đã chiều con quá?”

▪️“Có phải do con dùng điện thoại nhiều?”

▪️“Có phải con chỉ đang cố tình không nghe lời?”

Thực tế, ADHD không được hình thành chỉ bởi một nguyên nhân đơn lẻ. Các nghiên cứu hiện nay cho thấy đây là một rối loạn phát triển thần kinh, liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, đặc điểm phát triển não bộ và một số yếu tố môi trường trong quá trình phát triển của trẻ.

Điều quan trọng cha mẹ cần hiểu là: trẻ ADHD không lựa chọn việc mình gặp khó khăn trong tập trung hay kiểm soát hành vi. Những hành vi này phản ánh cách não bộ của trẻ xử lý thông tin, điều chỉnh sự chú ý và kiểm soát hành động.

1. Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng

Một trong những yếu tố được nghiên cứu nhiều nhất ở ADHD là di truyền.

Các nghiên cứu cho thấy ADHD có xu hướng xuất hiện trong gia đình. Trẻ có người thân từng có ADHD có nguy cơ gặp khó khăn tương tự cao hơn so với trẻ không có tiền sử gia đình. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng cứ cha mẹ có ADHD thì con chắc chắn sẽ mắc ADHD, hoặc mọi trẻ ADHD đều có người thân mắc rối loạn này.

ADHD không liên quan đến một “gen duy nhất” mà có thể liên quan đến sự tương tác của nhiều yếu tố di truyền khác nhau. Những yếu tố này ảnh hưởng đến cách não bộ phát triển và hoạt động, đặc biệt là các quá trình liên quan đến sự chú ý, kiểm soát hành vi và khả năng tự điều chỉnh.

2. Sự phát triển và hoạt động của não bộ

ADHD được xem là một rối loạn phát triển thần kinh, nghĩa là có liên quan đến quá trình não bộ phát triển và vận hành.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy ở một số người có ADHD, một số vùng não liên quan đến:

▪️Duy trì sự chú ý.

▪️Kiểm soát hành động.

▪️Lập kế hoạch và tổ chức công việc.

▪️Điều chỉnh cảm xúc.

có thể hoạt động khác biệt so với người không có ADHD.

Điều này giúp giải thích vì sao một số trẻ có thể hiểu yêu cầu của cha mẹ hoặc giáo viên nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện, duy trì sự tập trung hoặc kiểm soát phản ứng của mình.

Ví dụ, một trẻ ADHD có thể biết rằng cần ngồi yên để làm bài, nhưng việc duy trì trạng thái tập trung trong thời gian dài lại là một thử thách lớn hơn so với các bạn cùng tuổi.

3. Một số yếu tố trong quá trình mang thai và phát triển sớm

Bên cạnh yếu tố di truyền, một số yếu tố trong giai đoạn trước sinh, khi sinh và những năm đầu đời có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện ADHD.

Các nghiên cứu đề cập đến một số yếu tố nguy cơ như:

▪️Tiếp xúc với một số chất độc hại trong môi trường.

▪️Sử dụng rượu hoặc thuốc lá trong thai kỳ.

▪️Sinh non hoặc một số vấn đề sức khỏe trong giai đoạn phát triển sớm.

▪️Một số tổn thương hoặc vấn đề ảnh hưởng đến não bộ.

Tuy nhiên, cha mẹ cần hiểu rằng có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn trẻ sẽ mắc ADHD. Nhiều trẻ có những yếu tố nguy cơ này nhưng không phát triển ADHD, trong khi một số trẻ ADHD lại không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.

4. Môi trường sống có ảnh hưởng như thế nào?

Môi trường sống không phải là nguyên nhân duy nhất gây ra ADHD, nhưng có thể ảnh hưởng đến cách trẻ biểu hiện khó khăn và khả năng thích nghi trong cuộc sống.

Những yếu tố như:

▪️Môi trường học tập.

▪️Cách gia đình tổ chức sinh hoạt.

▪️Mức độ hỗ trợ từ người lớn.

▪️Căng thẳng kéo dài trong cuộc sống.

có thể ảnh hưởng đến mức độ khó khăn mà trẻ gặp phải.

Một môi trường có cấu trúc rõ ràng, lịch trình ổn định và sự hỗ trợ phù hợp có thể giúp trẻ ADHD cải thiện khả năng quản lý hành vi và thích nghi tốt hơn.

Những điều KHÔNG phải là nguyên nhân gây ADHD

Có nhiều hiểu lầm khiến cha mẹ vô tình cảm thấy có lỗi hoặc trách móc trẻ.

Đây là quan niệm chưa đúng. Cách nuôi dạy có thể ảnh hưởng đến hành vi của trẻ, nhưng ADHD không xuất phát đơn giản từ việc cha mẹ thiếu nghiêm khắc hoặc quá chiều con.

2. “Trẻ ADHD chỉ cần bị nhắc nhở nhiều hơn”

Trẻ ADHD không thiếu hiểu biết về quy tắc. Khó khăn chính nằm ở khả năng duy trì chú ý, kiểm soát hành động và tự điều chỉnh. Việc nhắc nhở liên tục hoặc trách phạt thường không giải quyết được nguyên nhân bên dưới.

3. “Ăn nhiều đường hoặc xem điện thoại là nguyên nhân gây ADHD”

Hiện nay chưa có bằng chứng cho thấy đường hoặc việc sử dụng thiết bị điện tử là nguyên nhân trực tiếp gây ADHD. Tuy nhiên, chế độ sinh hoạt, giấc ngủ, thời gian sử dụng thiết bị và môi trường sống vẫn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, hành vi và khả năng tập trung của trẻ nói chung.

Vì sao hiểu nguyên nhân ADHD lại quan trọng với cha mẹ?

Khi chưa hiểu về ADHD, cha mẹ có thể dễ nhìn nhận hành vi của trẻ theo hướng tiêu cực:

▪️“Con không cố gắng.”

▪️“Con quá bướng.”

▪️“Con không chịu nghe lời.”

Nhưng khi hiểu rằng trẻ đang gặp khó khăn trong một số kỹ năng tự điều chỉnh, cha mẹ có thể thay đổi cách hỗ trợ:

▪️Hướng dẫn trẻ từng bước thay vì chỉ yêu cầu chung chung.

▪️Tạo môi trường có cấu trúc và thói quen rõ ràng.

▪️Tập trung vào sự tiến bộ thay vì chỉ chú ý vào lỗi sai.

▪️kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết.

Kết luận

ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh có nguyên nhân phức tạp, không xuất phát từ một lỗi của trẻ hay cha mẹ. Các nghiên cứu hiện nay cho thấy yếu tố di truyền, sự phát triển não bộ và một số yếu tố môi trường đều có thể góp phần vào sự hình thành ADHD.

Hiểu đúng về nguyên nhân không phải để tìm người chịu trách nhiệm, mà để giúp cha mẹ có cái nhìn công bằng hơn với con. Khi trẻ được thấu hiểu, hỗ trợ đúng cách và có môi trường phù hợp, trẻ có thể phát triển những kỹ năng cần thiết và phát huy những điểm mạnh riêng của mình.

Nếu cha mẹ nhận thấy trẻ có những dấu hiệu như khó tập trung, hiếu động quá mức, dễ bốc đồng hoặc gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi, hãy chủ động đưa trẻ đi đánh giá với bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia tâm lý để hiểu rõ hơn về tình trạng của con. Việc đánh giá sớm giúp cha mẹ nhận diện đúng nhu cầu hỗ trợ và lựa chọn phương pháp đồng hành phù hợp.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, cha mẹ vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ cha mẹ trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

10 dấu hiệu nhận biết trẻ có thể gặp khó khăn về tăng động giảm chú ý (ADHD)

Trẻ hay mất tập trung, khó ngồi yên hoặc thường hành động bốc đồng chưa chắc là “nghịch ngợm”. Hiểu đúng các dấu hiệu của ADHD giúp cha mẹ quan sát con khách quan hơn và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp khi cần thiết.

Trẻ tăng động giảm chú ý có khỏi được không? Các phương pháp hỗ trợ hiện nay

ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh cần được hỗ trợ lâu dài, không phải là vấn đề “hư” hay “thiếu kỷ luật” có thể thay đổi chỉ bằng nhắc nhở. Khi được đánh giá đúng và can thiệp phù hợp, trẻ có thể cải thiện khả năng chú ý, kiểm soát hành vi, học tập và thích nghi tốt hơn trong cuộc sống.

Cha mẹ nên làm gì khi nghi ngờ con có dấu hiệu tăng động giảm chú ý (ADHD)?

Khi nhận thấy con thường xuyên mất tập trung, khó kiểm soát hành vi hoặc gặp khó khăn trong học tập, nhiều cha mẹ có thể cảm thấy lo lắng và bối rối. Thay vì vội trách mắng hoặc tự kết luận, cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc quan sát, thấu hiểu và lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp cho trẻ.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI