RỐI LOẠN LO ÂU CHIA LY: NỖI SỢ PHẢI CHIA TÁCH NGƯỜI GẮN BÓ

12/11/2023

Lo lắng khi phải xa cha mẹ hoặc người chăm sóc là một phản ứng khá phổ biến trong quá trình phát triển của trẻ. Tuy nhiên, khi nỗi lo trở nên quá mức, kéo dài và khiến một người thường xuyên sợ phải xa người mình gắn bó, khó đi học, đi làm, ngủ xa nhà hoặc thực hiện các hoạt động hằng ngày, đây có thể là dấu hiệu của rối loạn lo âu chia ly (Separation Anxiety Disorder).

Rối loạn lo âu chia ly là gì?

Rối loạn lo âu chia ly là một rối loạn lo âu được đặc trưng bởi nỗi sợ hoặc lo âu quá mức khi phải xa cách một người có mối quan hệ gắn bó. Ở trẻ em và thanh thiếu niên, người mà trẻ lo lắng phải xa thường là cha mẹ, người chăm sóc hoặc thành viên trong gia đình. Ở người trưởng thành, nỗi lo này có thể tập trung vào bạn đời hoặc con cái.

Nỗi lo không chỉ xuất hiện khi thực sự phải chia xa mà có thể xuất hiện ngay khi một người dự đoán rằng sự chia ly sắp xảy ra. Họ có thể thường xuyên lo lắng rằng người thân sẽ gặp chuyện không may, bản thân sẽ không thể ở bên khi người thân cần hoặc một sự kiện nào đó sẽ khiến hai người phải xa nhau.

Ai có thể mắc rối loạn này?

Rối loạn lo âu chia ly là một bệnh lý tâm thần có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến nhất ở trẻ em do hệ thần kinh và tâm lý của trẻ chưa hoàn thiện.

Đối với trẻ nhỏ từ 8 - 12 tháng tuổi, các triệu chứng như sợ hãi, lo lắng và thiếu cảm giác an toàn khi phải rời xa người chăm sóc là phản ứng sinh lý hoàn toàn bình thường. Những biểu hiện này thông thường sẽ tự biến mất khi trẻ lên 2 tuổi. Trong trường hợp các triệu chứng không thuyên giảm mà chuyển biến trầm trọng hơn, như trẻ khóc quấy liên tục, bám riết lấy người thân hoặc lo lắng đến mức mất ngủ, thì rất có thể rối loạn lo âu chia ly đã hình thành.

Biểu hiện và nguyên nhân của hội chứng này cũng có sự khác biệt rõ rệt theo độ tuổi. Nếu như ở trẻ em, sự lo âu thường gắn liền với các tình huống phải rời xa cha mẹ hoặc người nuôi dưỡng, thì ở thiếu niên và người trưởng thành, hội chứng này lại thường khởi phát từ các biến cố lớn trong cuộc sống, nhất là khi họ phải đối mặt với áp lực thay đổi môi trường, ví dụ như khi phải đi học tập hoặc làm việc xa nhà.

Các triệu chứng của rối loạn lo âu chia ly

Về cảm xúc

▪️ Thường xuyên lo lắng quá mức khi phải xa người gắn bó.

▪️ Sợ người thân gặp nguy hiểm, bị bệnh, gặp tai nạn hoặc qua đời.

▪️ Lo rằng những sự kiện bất ngờ sẽ khiến bản thân phải chia xa người thân.

▪️ Cảm thấy đau khổ hoặc hoảng sợ khi nghĩ đến việc phải chia ly.

▪️ Thường xuyên cần được trấn an về sự an toàn của người thân.

Về cơ thể

▪️ Đau bụng.

▪️ Buồn nôn hoặc nôn.

▪️ Đau đầu.

▪️ Chóng mặt.

▪️ Tim đập nhanh.

▪️ Khó thở hoặc cảm giác tức ngực.

▪️ Run rẩy, vã mồ hôi.

▪️ Khó chịu trong cơ thể khi thời điểm chia xa đến gần.

Về hành vi

▪️ Không muốn rời khỏi nhà.

▪️ Từ chối đi học hoặc đi làm.

▪️ Không muốn ở một mình.

▪️ Không muốn ngủ xa người gắn bó.

▪️ Liên tục gọi điện hoặc nhắn tin cho người thân.

▪️ Tìm cách ở gần người thân để giảm lo lắng.

▪️ Né tránh các hoạt động có thể dẫn đến việc phải chia xa.

▪️ Khó tập trung vào học tập, công việc hoặc sinh hoạt hằng ngày.

Các yếu tố nguy cơ của rối loạn lo âu chia ly

▪️ Tuổi khởi phát và đặc điểm khí chất: Rối loạn lo âu chia ly thường xuất hiện từ thời thơ ấu. Những trẻ có khí chất nhạy cảm, dễ lo lắng hoặc phản ứng mạnh trước những thay đổi có thể có nguy cơ cao hơn.

▪️ Trải nghiệm mất mát hoặc chia ly: Những sự kiện như mất người thân, cha mẹ ly thân, chuyển nhà, chuyển trường hoặc phải xa người chăm sóc trong thời gian dài có thể làm gia tăng lo âu chia ly ở một số người.

▪️ Mối quan hệ gắn bó và môi trường gia đình: Những trải nghiệm trong mối quan hệ với cha mẹ hoặc người chăm sóc có thể ảnh hưởng đến cảm giác an toàn và khả năng đối phó với sự chia ly. Môi trường gia đình có mức độ lo âu cao cũng có thể góp phần duy trì sự lo lắng.

▪️ Tiền sử các vấn đề sức khỏe tâm thần: Một người từng có các rối loạn lo âu hoặc một số vấn đề sức khỏe tâm thần khác có thể có nguy cơ gặp rối loạn lo âu chia ly cao hơn.

▪️ Những thay đổi hoặc sự kiện gây căng thẳng: Các thay đổi lớn trong cuộc sống, đặc biệt những sự kiện làm gia tăng cảm giác không an toàn hoặc mất kiểm soát, có thể góp phần vào sự khởi phát hoặc làm nặng thêm các triệu chứng.

Lưu ý: Các yếu tố trên không có nghĩa là một người chắc chắn sẽ phát triển rối loạn lo âu chia ly. Tình trạng này thường hình thành từ sự tương tác giữa đặc điểm cá nhân, trải nghiệm chia ly, mối quan hệ gắn bó và môi trường sống.

Ảnh hưởng của rối loạn lo âu chia ly đến gia đình

Rối loạn lo âu chia ly không chỉ ảnh hưởng đến người có triệu chứng mà còn có thể tác động đến sinh hoạt, mối quan hệ và cách các thành viên trong gia đình tương tác với nhau. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ lo âu và những tình huống mà người đó gặp khó khăn khi phải xa người gắn bó.

▪️ Xáo trộn sinh hoạt gia đình: Việc đi học, đi làm, ngủ xa nhà hoặc tham gia các hoạt động bên ngoài có thể gặp khó khăn, khiến gia đình phải điều chỉnh lịch trình.

▪️ Gia tăng sự phụ thuộc: Người có triệu chứng có thể thường xuyên tìm kiếm sự trấn an, gọi điện hoặc muốn ở gần người gắn bó.

▪️ Gia tăng căng thẳng trong gia đình: Các thành viên có thể cảm thấy mệt mỏi, bất lực hoặc khó hiểu trước những phản ứng lo âu kéo dài.

▪️ Củng cố hành vi né tránh: Việc gia đình liên tục ở bên hoặc giúp tránh tình huống gây lo âu có thể làm giảm lo lắng trước mắt nhưng duy trì sự phụ thuộc về lâu dài.

▪️ Thu hẹp hoạt động của gia đình: Các chuyến đi, hoạt động xã hội hoặc những kế hoạch cần xa người gắn bó có thể bị hạn chế.

Điều trị rối loạn lo âu chia ly như thế nào?

Điều trị rối loạn lo âu chia ly đòi hỏi một phương pháp toàn diện kết hợp giữa tâm lý trị liệu, sự hỗ trợ từ gia đình và trong một số trường hợp nặng có thể kết hợp sử dụng thuốc. Mục tiêu cốt lõi là giúp người bệnh giảm bớt sự sợ hãi phi lý khi phải xa cách người thân, khôi phục lại khả năng tự lập và tái hòa nhập với các hoạt động sinh hoạt, học tập hoặc làm việc bình thường.

Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT)

Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) thường được sử dụng để giúp một người nhận diện những lo lắng quá mức, giảm hành vi né tránh và từng bước tăng khả năng đối diện với các tình huống chia ly. Kỹ thuật phơi nhiễm (exposure) thường được sử dụng trong quá trình này theo mức độ phù hợp với từng trường hợp.

Đối với trẻ em, quá trình can thiệp thường cần có sự tham gia của cha mẹ hoặc người chăm sóc, nhằm hỗ trợ trẻ xây dựng tính tự chủ và hạn chế việc vô tình củng cố hành vi né tránh.

Liệu pháp tương tác cha mẹ - con cái (PCIT)

Chuyên gia hướng dẫn cách cha mẹ phản ứng với sự khóc lóc, bám riết của trẻ một cách bình tĩnh, thực tế nhưng không nuông chiều quá mức (ví dụ: không cho trẻ nghỉ học chỉ vì lo lắng). Việc này xây dựng cho trẻ cảm giác an toàn vững chắc.

Phối hợp với nhà trường/Cơ quan

Đối với trẻ em, việc giáo viên hỗ trợ giúp trẻ gắn kết với bạn bè hoặc một người lớn tại trường sẽ giảm bớt sự cô đơn. Đối với người lớn, việc tạo dựng một mạng lưới xã hội lành mạnh ngoài gia đình là vô cùng thiết yếu.

Dùng thuốc

Không có loại thuốc cụ thể nào dành riêng cho rối loạn lo âu chia ly. Tuy nhiên, đôi khi các loại thuốc chống trầm cảm được sử dụng nếu các phương pháp điều trị khác không hiệu quả. Việc này cần được cha mẹ hoặc người giám hộ, bác sĩ cân nhắc cẩn thận cũng như cần được theo dõi sát sao để phát hiện các tác dụng phụ.

Khi nào nên tìm kiếm hỗ trợ?

Nên cân nhắc tìm kiếm hỗ trợ khi nỗi lo chia ly kéo dài và khiến một người thường xuyên từ chối đi học, đi làm, không muốn rời khỏi nhà, không thể ngủ một mình hoặc phụ thuộc quá nhiều vào người thân để cảm thấy an toàn.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Ám ảnh sợ đặc hiệu: Khi nỗi sợ chi phối cuộc sống

Khi nỗi sợ trở nên quá mức so với mức độ nguy hiểm thực tế, kéo dài và khiến một người thường xuyên né tránh đối tượng hoặc tình huống đó.

Câm chọn lọc: Nỗi sợ ảnh hưởng đến sự biểu đạt ngôn ngữ

Đặc trưng của tình trạng này là sự khác biệt rõ rệt trong việc sử dụng lời nói giữa các môi trường.

Ứng phó với lo âu như thế nào?

Một số chiến lược phù hợp có thể giúp giảm mức độ ảnh hưởng của triệu chứng và cải thiện khả năng thích nghi.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI