RỐI LOẠN LO ÂU LÀ GÌ?

12/11/2023

Rối loạn lo âu là một trong những vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến, có thể xuất hiện ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành. Lo âu vốn là một phản ứng bình thường giúp chúng ta nhận biết nguy hiểm và chuẩn bị ứng phó. Tuy nhiên, khi sự lo lắng trở nên quá mức, kéo dài, khó kiểm soát và bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, đây có thể là dấu hiệu của một rối loạn lo âu cần được đánh giá và hỗ trợ chuyên môn.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2021 có khoảng 359 triệu người trên toàn thế giới sống với một rối loạn lo âu, khiến đây trở thành nhóm rối loạn tâm thần phổ biến nhất. Các triệu chứng lo âu thường bắt đầu từ thời thơ ấu hoặc thanh thiếu niên và có thể tiếp tục kéo dài đến tuổi trưởng thành nếu không được nhận diện và can thiệp phù hợp.

Rối loạn lo âu là gì?

Lo âu là phản ứng cảm xúc tự nhiên khi con người nhận thấy có nguy cơ xảy ra điều bất lợi hoặc đe dọa đến sự an toàn, công việc, các mối quan hệ hay tương lai. Trong nhiều tình huống như trước kỳ thi, phỏng vấn xin việc hoặc một cuộc trò chuyện khó khăn, lo âu ở mức độ phù hợp có thể giúp chúng ta tập trung, chuẩn bị tốt hơn và chủ động ứng phó.

Lo âu trở thành vấn đề sức khỏe tâm thần khi mức độ, thời gian kéo dài, khả năng kiểm soát và mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống vượt quá mức phù hợp với hoàn cảnh. Người có rối loạn lo âu có thể thường xuyên cảm thấy sợ hãi hoặc lo lắng quá mức, khó kiểm soát những suy nghĩ tiêu cực, né tránh các tình huống gây lo âu hoặc xuất hiện các triệu chứng thể chất như căng thẳng, bồn chồn, khó ngủ và khó tập trung. Việc có lo âu không đồng nghĩa với mắc rối loạn lo âu; chẩn đoán cần dựa trên đánh giá chuyên môn về triệu chứng, thời gian và mức độ ảnh hưởng đến chức năng.

Rối loạn lo âu có những biểu hiện nào?

Lo âu không chỉ xuất hiện dưới dạng “suy nghĩ nhiều”. Nó có thể ảnh hưởng đồng thời đến suy nghĩ, cảm xúc, cơ thể và hành vi.

1. Về cơ thể

Lo âu kích hoạt hệ thống phản ứng trước nguy hiểm của cơ thể. Vì vậy, người đang lo âu có thể xuất hiện:

▪️ Tim đập nhanh hoặc hồi hộp.

▪️ Run, toát mồ hôi.

▪️ Căng cơ.

▪️ Khó thở hoặc cảm giác hụt hơi.

▪️ Chóng mặt, choáng váng.

▪️ Buồn nôn hoặc khó chịu ở bụng.

▪️ Đau đầu.

▪️ Khó thư giãn.

▪️ Khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ không ngon.

▪️ Mệt mỏi do cơ thể phải duy trì trạng thái cảnh giác trong thời gian dài.

Các triệu chứng cơ thể này đôi khi khiến con người nghĩ rằng mình đang mắc một bệnh lý nghiêm trọng, từ đó tiếp tục kiểm tra cơ thể, tìm kiếm thông tin trên mạng hoặc đi khám nhiều lần để được trấn an.

2. Về suy nghĩ và cảm xúc

Một người đang gặp vấn đề với lo âu có thể:

▪️ Thường xuyên lo lắng về nhiều vấn đề khác nhau.

▪️ Khó ngừng hoặc kiểm soát những suy nghĩ lo lắng.

▪️ Liên tục nghĩ đến những tình huống xấu nhất có thể xảy ra.

▪️ Cảm thấy bất an, căng thẳng hoặc luôn trong trạng thái “có chuyện gì đó không ổn”.

▪️ Khó tập trung vì tâm trí liên tục bị kéo về những điều đang lo lắng.

▪️ Dễ cáu gắt hoặc trở nên nhạy cảm hơn.

▪️ Cảm thấy sợ hãi dù chưa xác định rõ điều gì đang thực sự nguy hiểm.

3. Về hành vi

Một biểu hiện rất quan trọng của rối loạn lo âu là né tránh. Người đang lo âu có thể:

▪️ Không dám đến những nơi khiến mình sợ.

▪️ Tránh giao tiếp hoặc gặp gỡ người khác.

▪️ Không dám phát biểu, thuyết trình hoặc tham gia các hoạt động tập thể.

▪️ Trì hoãn những việc khiến mình căng thẳng.

▪️ Liên tục hỏi người khác để được trấn an.

▪️ Kiểm tra đi kiểm tra lại một vấn đề vì sợ xảy ra sai sót.

▪️ Không muốn rời khỏi nhà vì lo sợ điều gì đó xảy ra.

▪️ Phụ thuộc vào một người khác để cảm thấy an toàn.

Sự né tránh có thể mang lại cảm giác nhẹ nhõm trong thời gian ngắn vì giúp con người tạm thời thoát khỏi tình huống gây lo lắng. Tuy nhiên, về lâu dài, việc liên tục né tránh có thể khiến họ ít có cơ hội trải nghiệm và nhận ra rằng mình vẫn có khả năng đối diện với tình huống đó. Điều này có thể củng cố niềm tin rằng tình huống là nguy hiểm hoặc bản thân không đủ khả năng ứng phó, từ đó duy trì và làm gia tăng vòng lặp lo âu – né tránh.

Các dạng rối loạn lo âu thường gặp

Rối loạn lo âu là một nhóm các vấn đề sức khỏe tâm thần có đặc điểm chung là sự sợ hãi, lo lắng quá mức hoặc kéo dài, thường đi kèm với những thay đổi về hành vi và các triệu chứng thể chất. Tuy nhiên, nội dung của nỗi lo, tình huống kích hoạt và cách biểu hiện có thể khác nhau đáng kể giữa từng loại rối loạn. Một số dạng rối loạn lo âu thường gặp bao gồm:

1. Rối loạn lo âu lan tỏa (Generalized Anxiety Disorder – GAD)

Người mắc rối loạn lo âu lan tỏa thường trải nghiệm tình trạng lo lắng dai dẳng và khó kiểm soát về nhiều vấn đề trong cuộc sống, chẳng hạn như công việc, học tập, sức khỏe, tài chính hoặc gia đình. Nỗi lo có thể xuất hiện thường xuyên ngay cả khi không có một mối đe dọa cụ thể và thường đi kèm với bồn chồn, căng cơ, mệt mỏi, khó tập trung hoặc rối loạn giấc ngủ.

2. Rối loạn hoảng sợ (Panic Disorder)

Rối loạn hoảng sợ được đặc trưng bởi những cơn hoảng sợ xuất hiện đột ngột, với cảm giác sợ hãi hoặc khó chịu dữ dội, thường đạt mức cao trong thời gian ngắn. Trong cơn hoảng sợ, người bệnh có thể trải nghiệm các triệu chứng như tim đập nhanh, khó thở, run, chóng mặt hoặc cảm giác mất kiểm soát. Sau các cơn hoảng sợ, họ có thể lo lắng dai dẳng về việc cơn tiếp theo xảy ra hoặc thay đổi hành vi để tránh những tình huống mà họ cho rằng có thể gây ra cơn hoảng sợ.

3. Rối loạn lo âu xã hội (Social Anxiety Disorder)

Rối loạn lo âu xã hội liên quan đến nỗi sợ đáng kể trong các tình huống xã hội hoặc tình huống mà một người có thể bị người khác quan sát, đánh giá. Người mắc rối loạn này có thể đặc biệt lo lắng về việc bị chỉ trích, xấu hổ hoặc thể hiện không phù hợp trước người khác, từ đó né tránh các hoạt động như phát biểu, giao tiếp, gặp gỡ hoặc thực hiện nhiệm vụ trước đám đông. Mức độ lo âu và sự né tránh có thể ảnh hưởng đáng kể đến học tập, công việc và các mối quan hệ.

4. Rối loạn ám ảnh sợ đặc hiệu (Specific Phobia)

Rối loạn ám ảnh sợ đặc hiệu là tình trạng sợ hãi mạnh mẽ và dai dẳng đối với một đối tượng hoặc tình huống cụ thể, chẳng hạn như một số loài động vật, độ cao, máy bay, kim tiêm hoặc các tình huống nhất định. Nỗi sợ thường dẫn đến việc chủ động né tránh tác nhân gây sợ hoặc chịu đựng với mức độ khó chịu đáng kể khi phải đối diện. Phản ứng này vượt quá mức nguy hiểm thực tế và có thể gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc hoạt động thường ngày.

5. Chứng sợ khoảng trống (Agoraphobia)

Chứng sợ khoảng trống liên quan đến nỗi sợ hoặc lo âu đáng kể trong những tình huống mà một người cảm thấy khó rời khỏi, khó nhận được sự trợ giúp hoặc khó đối phó nếu xuất hiện các triệu chứng hoảng sợ hay khó chịu. Các tình huống có thể bao gồm sử dụng phương tiện giao thông công cộng, ở trong không gian mở hoặc không gian kín, đứng trong hàng hoặc ở bên ngoài nhà một mình. Người mắc chứng sợ khoảng trống thường né tránh những tình huống này hoặc chỉ đối diện khi có người đi cùng.

6. Rối loạn lo âu chia ly (Separation Anxiety Disorder)

Rối loạn lo âu chia ly thường được biết đến ở trẻ em nhưng cũng có thể xuất hiện ở thanh thiếu niên và người trưởng thành. Đặc trưng của rối loạn là sự lo lắng quá mức khi phải xa cách người gắn bó quan trọng, đi kèm với những lo sợ về việc người đó gặp nguy hiểm, mất đi hoặc xảy ra một sự kiện khiến hai người bị chia cách. Ở trẻ em, tình trạng này có thể biểu hiện qua việc khó rời cha mẹ, không muốn đến trường hoặc khó ngủ khi không có người chăm sóc bên cạnh.

7. Rối loạn lo âu do chất hoặc thuốc và do một tình trạng bệnh lý

Một số triệu chứng lo âu có thể liên quan đến việc sử dụng hoặc cai một số chất, thuốc, hoặc xuất hiện do một tình trạng bệnh lý. Trong những trường hợp này, việc đánh giá chuyên môn cần xem xét mối liên hệ giữa triệu chứng lo âu với thuốc, chất sử dụng và tình trạng sức khỏe thể chất để xác định nguyên nhân phù hợp.

Nguyên nhân dẫn đến Rối loạn lo âu là gì?

Rối loạn lo âu thường không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Tình trạng này có thể hình thành và duy trì thông qua sự tương tác giữa yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường. Ở mỗi người, mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố có thể khác nhau và các yếu tố này cũng có thể tác động qua lại với nhau theo thời gian.

Yếu tố sinh học và di truyền

Một số người có mức độ nhạy cảm cao hơn với các kích thích gây căng thẳng do những đặc điểm về di truyền, hoạt động của hệ thần kinh và cơ chế điều hòa cảm xúc. Tiền sử gia đình có người mắc rối loạn lo âu hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần khác cũng có thể làm tăng nguy cơ. Tuy nhiên, yếu tố di truyền không đồng nghĩa với việc một người chắc chắn sẽ phát triển rối loạn lo âu.

Yếu tố tâm lý

Cách một người diễn giải và đánh giá các sự kiện có thể ảnh hưởng đáng kể đến mức độ lo âu. Chẳng hạn, xu hướng đánh giá quá cao khả năng xảy ra điều tiêu cực, đánh giá thấp khả năng ứng phó của bản thân hoặc khó dung nạp sự không chắc chắn có thể khiến các tình huống thông thường trở nên đáng lo ngại hơn. Những trải nghiệm trước đây cũng có thể hình thành các niềm tin và kiểu phản ứng góp phần duy trì lo âu.

Trải nghiệm và môi trường sống

Những trải nghiệm gây căng thẳng kéo dài hoặc các sự kiện bất lợi như xung đột gia đình, khó khăn trong học tập và công việc, các vấn đề trong mối quan hệ, mất mát hoặc những trải nghiệm sang chấn có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các vấn đề về lo âu. Môi trường thiếu cảm giác an toàn, hỗ trợ hoặc có nhiều áp lực cũng có thể khiến tình trạng lo âu kéo dài.

Ngoài ra những trải nghiệm gây căng thẳng kéo dài hoặc các sự kiện bất lợi như xung đột gia đình, khó khăn trong học tập và công việc, các vấn đề trong mối quan hệ, mất mát hoặc những trải nghiệm sang chấn có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các vấn đề về lo âu. Môi trường thiếu cảm giác an toàn, hỗ trợ hoặc có nhiều áp lực cũng có thể khiến tình trạng lo âu kéo dài.

Điều trị rối loạn lo âu như thế nào?

Mục tiêu điều trị không chỉ là giảm cảm giác lo âu mà còn giúp người bệnh hiểu được các yếu tố liên quan, thay đổi những kiểu suy nghĩ và hành vi duy trì lo âu, đồng thời khôi phục khả năng học tập, làm việc và duy trì các mối quan hệ.

Trị liệu tâm lý

Trị liệu nhận thức – hành vi (CBT) là một trong những phương pháp có nhiều bằng chứng hiệu quả trong điều trị rối loạn lo âu. Trị liệu giúp người bệnh nhận diện và điều chỉnh những kiểu suy nghĩ, hành vi duy trì lo âu, đồng thời từng bước giảm né tránh và phát triển cách ứng phó phù hợp hơn.

Điều trị bằng thuốc

Thuốc có thể được bác sĩ chuyên khoa tâm thần chỉ định tùy thuộc vào loại rối loạn, mức độ triệu chứng và tình trạng của mỗi người. Một số nhóm thuốc như SSRI và SNRI thường được sử dụng trong điều trị rối loạn lo âu. Việc sử dụng, điều chỉnh hoặc ngừng thuốc cần được thực hiện dưới sự theo dõi của bác sĩ.

Trong một số trường hợp, trị liệu tâm lý và thuốc có thể được kết hợp để kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ quá trình phục hồi. Phương án này có thể được cân nhắc khi triệu chứng ở mức độ vừa đến nặng, kéo dài hoặc gây ảnh hưởng đáng kể đến nhiều lĩnh vực trong cuộc sống.

Nếu nhận thấy tình trạng lo âu kéo dài, khó kiểm soát hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến giấc ngủ, học tập, công việc và các mối quan hệ, bạn nên chủ động tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần để được đánh giá. Việc hỗ trợ sớm giúp xác định mức độ và nguyên nhân của lo âu, từ đó lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp.

Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ trong thời gian sớm nhất.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Rối loạn lo âu lan tỏa: Những điều cần biết

Rối loạn lo âu lan tỏa (Generalized Anxiety Disorder – GAD) là một dạng rối loạn lo âu đặc trưng bởi tình trạng lo lắng quá mức và khó kiểm soát về nhiều vấn đề trong cuộc sống.

Rối loạn hoảng sợ: Nhận biết, chẩn đoán và điều trị

Rối loạn hoảng sợ (Panic Disorder) là một dạng rối loạn lo âu, đặc trưng bởi những cơn hoảng sợ tái diễn và thường xuất hiện bất ngờ, đi kèm cảm giác sợ hãi hoặc khó chịu dữ dội cùng nhiều triệu chứng về thể chất.

Hiểu về rối loạn lo âu xã hội

Người mắc rối loạn này thường cảm thấy lo âu rõ rệt trong các tình huống xã hội, đặc biệt khi cho rằng mình có thể bị người khác quan sát, đánh giá hoặc nhận xét tiêu cực.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI