RỐI LOẠN LO ÂU LAN TỎA: NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT
12/11/2023
Rối loạn lo âu lan tỏa (Generalized Anxiety Disorder – GAD) là một dạng rối loạn lo âu đặc trưng bởi tình trạng lo lắng quá mức và khó kiểm soát về nhiều vấn đề trong cuộc sống. Khác với những lo lắng thông thường trước một sự kiện cụ thể, người mắc GAD có thể thường xuyên cảm thấy lo lắng, căng thẳng hoặc bất an về nhiều lĩnh vực như công việc, học tập, sức khỏe, tài chính, gia đình và các trách nhiệm hằng ngày.
Tình trạng này thường diễn tiến kéo dài và có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, giấc ngủ, công việc, học tập cũng như các mối quan hệ. Tuy nhiên, GAD có thể được điều trị và người bệnh có thể cải thiện đáng kể khả năng kiểm soát lo âu cũng như chất lượng cuộc sống khi được hỗ trợ phù hợp.
Rối loạn lo âu lan tỏa là gì?
Lo lắng là một phần bình thường của cuộc sống. Mỗi người đều có thể lo lắng về sức khỏe, công việc, tài chính hoặc những vấn đề của gia đình. Ở người có GAD, sự lo lắng thường xuất hiện thường xuyên hơn, có cường độ cao hơn và khó kiểm soát hơn so với mức độ phù hợp với hoàn cảnh.
Theo tiêu chuẩn chẩn đoán, người trưởng thành mắc GAD thường trải nghiệm tình trạng lo lắng quá mức về nhiều sự kiện hoặc hoạt động trong cuộc sống, xảy ra trong phần lớn các ngày và kéo dài ít nhất 6 tháng. Người đó cũng gặp khó khăn trong việc kiểm soát sự lo lắng và xuất hiện các triệu chứng đi kèm như bồn chồn, dễ mệt mỏi, khó tập trung, dễ cáu gắt, căng cơ hoặc rối loạn giấc ngủ.
Dấu hiệu của rối loạn lo âu lan tỏa?
Biểu hiện nổi bật của GAD là lo lắng kéo dài và khó kiểm soát. Nội dung lo lắng có thể thay đổi từ vấn đề này sang vấn đề khác và không nhất thiết gắn với một nguy cơ cụ thể.
Một người có thể thường xuyên suy nghĩ về những khả năng tiêu cực có thể xảy ra, chẳng hạn như lo sợ mắc bệnh, công việc xảy ra sai sót, không hoàn thành tốt trách nhiệm hoặc người thân gặp vấn đề. Ngay cả khi nhận thấy những lo lắng này có thể quá mức, họ vẫn khó dừng suy nghĩ hoặc cảm thấy yên tâm.
Người có rối loạn lo âu lan tỏa thường có các biểu hiện:
▪️ Lo lắng quá mức về nhiều vấn đề: thường xuyên lo lắng về nhiều lĩnh vực như công việc, học tập, sức khỏe, tài chính, gia đình hoặc các vấn đề sinh hoạt hằng ngày, thay vì chỉ tập trung vào một mối lo cụ thể.
▪️ Lo lắng kéo dài và xuất hiện thường xuyên: tình trạng lo lắng xảy ra trong phần lớn các ngày và kéo dài ít nhất 6 tháng.
▪️ Khó kiểm soát sự lo lắng: dù nhận thấy những lo lắng có thể quá mức hoặc không cần thiết, người bệnh vẫn khó dừng, giảm bớt hoặc chuyển sự chú ý khỏi những suy nghĩ này.
▪️ Bồn chồn hoặc cảm giác căng thẳng: khó thư giãn, luôn trong trạng thái căng thẳng hoặc cảm thấy cần phải sẵn sàng đối phó với điều gì đó.
▪️ Dễ mệt mỏi: thường xuyên cảm thấy thiếu năng lượng hoặc nhanh chóng kiệt sức.
▪️ Khó tập trung: khó duy trì sự chú ý, cảm thấy đầu óc trống rỗng hoặc bị những suy nghĩ lo lắng làm gián đoạn.
▪️ Dễ cáu gắt: trở nên nhạy cảm hoặc dễ kích thích hơn khi căng thẳng.
▪️ Căng cơ: thường xuyên cảm thấy cơ thể căng cứng, đặc biệt ở vùng cổ, vai hoặc hàm.
▪️ Rối loạn giấc ngủ: khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu, dễ thức giấc hoặc cảm thấy không được nghỉ ngơi đầy đủ sau khi ngủ.
Ở người trưởng thành, để đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán, tình trạng lo lắng thường đi kèm ít nhất 3 trong 6 triệu chứng trên; ở trẻ em, chỉ cần ít nhất 1 triệu chứng. Các triệu chứng cũng cần gây ảnh hưởng đáng kể đến đời sống, học tập, công việc hoặc các mối quan hệ và không được giải thích tốt hơn bởi một tình trạng sức khỏe hoặc vấn đề khác.
Vì sao một người có thể mắc rối loạn lo âu lan tỏa?
Hiện chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất gây ra GAD. Nghiên cứu cho thấy tình trạng này có thể liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, sinh học, tâm lý và môi trường. Những trải nghiệm căng thẳng kéo dài hoặc các sự kiện bất lợi trong cuộc sống cũng có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện rối loạn lo âu.
Ngoài những yếu tố góp phần hình thành, một số kiểu suy nghĩ và hành vi có thể duy trì tình trạng lo âu. Chẳng hạn, việc liên tục tìm kiếm sự chắc chắn, kiểm tra hoặc né tránh những điều gây lo lắng có thể giúp giảm căng thẳng trong thời gian ngắn nhưng lại khiến một người ít có cơ hội trải nghiệm rằng họ có khả năng đối diện với sự không chắc chắn. Theo thời gian, vòng lặp lo lắng và các hành vi ứng phó này có thể tiếp tục duy trì triệu chứng.
Rối loạn lo âu lan tỏa ảnh hưởng như thế nào?
Lo lắng kéo dài có thể chiếm nhiều thời gian và năng lượng tinh thần, từ đó ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh trong cuộc sống:
▪️ Học tập và công việc: Khó tập trung vì thường xuyên bị các suy nghĩ lo lắng làm gián đoạn; khó đưa ra quyết định vì liên tục cân nhắc các khả năng tiêu cực; hiệu suất học tập hoặc công việc có thể giảm do mất nhiều thời gian để suy nghĩ, kiểm tra hoặc chuẩn bị quá mức.
▪️ Giấc ngủ và sức khỏe thể chất: Lo lắng trước khi ngủ có thể khiến khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ không sâu. Tình trạng căng thẳng kéo dài cũng có thể đi kèm mệt mỏi, căng cơ, đau đầu và cảm giác thiếu năng lượng.
▪️ Các mối quan hệ: Thường xuyên tìm kiếm sự trấn an từ người thân, lo lắng quá mức cho những người mình quan tâm hoặc trở nên dễ cáu gắt khi căng thẳng. Điều này có thể tạo thêm khó khăn trong giao tiếp và duy trì các mối quan hệ.
▪️ Sinh hoạt hằng ngày: Những hoạt động vốn đơn giản có thể trở thành nguồn lo lắng khi phải liên tục dự đoán các tình huống có thể xảy ra và cố gắng kiểm soát mọi khả năng. Một số người có thể trì hoãn, né tránh hoặc dành quá nhiều thời gian để kiểm tra và chuẩn bị.
▪️ Khả năng nghỉ ngơi và tận hưởng: Ngay cả khi không có vấn đề cấp thiết vẫn cảm thấy khó thư giãn vì tâm trí liên tục hướng đến những điều “có thể xảy ra”. Điều này khiến thời gian nghỉ ngơi trở nên kém hiệu quả và khó tận hưởng các hoạt động thường ngày.
Điều trị rối loạn lo âu lan tỏa như thế nào?
Trị liệu tâm lý
Trị liệu nhận thức – hành vi (Cognitive Behavioral Therapy – CBT) là một trong những phương pháp được nghiên cứu rộng rãi trong điều trị GAD. Trị liệu tập trung vào việc nhận diện các kiểu suy nghĩ và hành vi liên quan đến lo âu, phát triển cách nhìn nhận phù hợp hơn và từng bước thay đổi những hành vi duy trì lo âu.
Tùy trường hợp, quá trình trị liệu có thể tập trung vào khả năng dung nạp sự không chắc chắn, giảm hành vi tìm kiếm sự trấn an, điều chỉnh các kiểu suy nghĩ liên quan đến nguy cơ và phát triển những cách ứng phó phù hợp hơn với lo âu.
Điều trị bằng thuốc
Thuốc có thể được bác sĩ chuyên khoa tâm thần cân nhắc dựa trên mức độ triệu chứng, tình trạng sức khỏe và nhu cầu của từng người. Các thuốc chống trầm cảm thuộc nhóm SSRI và SNRI có thể được sử dụng trong điều trị GAD.
Việc lựa chọn, điều chỉnh hoặc ngừng thuốc cần được thực hiện dưới sự theo dõi của bác sĩ. Benzodiazepine nhìn chung không được khuyến nghị sử dụng thường quy hoặc kéo dài trong điều trị GAD do nguy cơ phụ thuộc và hạn chế về hiệu quả lâu dài.
Phòng ngừa như thế nào?
Việc duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần, đồng thời nhận diện sớm những dấu hiệu lo âu kéo dài, có thể giúp giảm các yếu tố nguy cơ và hạn chế mức độ ảnh hưởng của triệu chứng.
Một số cách có thể hỗ trợ sức khỏe tâm thần và khả năng ứng phó với căng thẳng gồm:
▪️ Duy trì giấc ngủ và sinh hoạt đều đặn, đảm bảo thời gian nghỉ ngơi phù hợp.
▪️ Vận động thể chất thường xuyên, kết hợp với chế độ ăn uống cân bằng.
▪️ Hạn chế caffeine, nicotine, rượu và các chất kích thích, đặc biệt khi nhận thấy chúng làm triệu chứng lo âu tăng lên.
▪️ Học cách nhận diện và điều chỉnh căng thẳng, chẳng hạn thông qua các kỹ thuật thư giãn, hít thở hoặc quản lý thời gian.
▪️ Duy trì các mối quan hệ hỗ trợ, chủ động chia sẻ khi gặp khó khăn thay vì cố gắng đối phó một mình.
▪️ Tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn sớm khi lo lắng trở nên kéo dài, khó kiểm soát hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến học tập, công việc, giấc ngủ và các mối quan hệ.
Khi nào nên tìm kiếm hỗ trợ?
Nếu tình trạng lo lắng kéo dài, khó kiểm soát hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến giấc ngủ, học tập, công việc, các mối quan hệ và sinh hoạt hằng ngày, bạn nên chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần.
Đánh giá chuyên môn giúp xác định liệu các triệu chứng có phù hợp với GAD hay một vấn đề sức khỏe tâm thần hoặc thể chất khác, từ đó lựa chọn hướng can thiệp phù hợp. GAD là một tình trạng có thể điều trị và việc tìm kiếm hỗ trợ sớm có thể giúp hạn chế những ảnh hưởng kéo dài của lo âu đối với cuộc sống.
Để đặt lịch đánh giá và nhận tư vấn từ chuyên gia, vui lòng bấm nút “Đặt lịch”, điền thông tin và gửi yêu cầu. Happy Life sẽ liên hệ xác nhận và hỗ trợ trong thời gian sớm nhất.
BÀI VIẾT NỔI BẬT
Rối loạn lo âu là gì?
Rối loạn lo âu là một trong những vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến, có thể xuất hiện ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành.
Ám ảnh sợ đặc hiệu: Khi nỗi sợ chi phối cuộc sống
Khi nỗi sợ trở nên quá mức so với mức độ nguy hiểm thực tế, kéo dài và khiến một người thường xuyên né tránh đối tượng hoặc tình huống đó.
Rối loạn hoảng sợ: Nhận biết, chẩn đoán và điều trị
Rối loạn hoảng sợ (Panic Disorder) là một dạng rối loạn lo âu, đặc trưng bởi những cơn hoảng sợ tái diễn và thường xuất hiện bất ngờ, đi kèm cảm giác sợ hãi hoặc khó chịu dữ dội cùng nhiều triệu chứng về thể chất.
TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE
TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE
LIÊN HỆ
LIÊN HỆ
Hotline: 0963 085 585
Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội
Email: [email protected]
Facebook: Tâm lý Happy Life
KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI
KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI
