TRẦM CẢM SAU SINH LÀ GÌ? DẤU HIỆU, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ

02/4/2025

Sau khi sinh con, người mẹ có thể trải qua rất nhiều thay đổi: cơ thể cần thời gian để hồi phục, giấc ngủ thường xuyên bị gián đoạn, việc chăm sóc em bé gần như chiếm hết thời gian và cảm xúc cũng có thể thay đổi thất thường.

Vì vậy, trong những ngày đầu sau sinh, việc có lúc buồn bã, dễ khóc, cáu gắt hoặc cảm thấy quá tải không phải lúc nào cũng có nghĩa là người mẹ đang bị trầm cảm.

Tuy nhiên, nếu những khó khăn về cảm xúc kéo dài, ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn hoặc khiến người mẹ gặp khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày, chăm sóc bản thân hay chăm sóc em bé, đó có thể là trầm cảm sau sinh – một vấn đề sức khỏe tâm thần cần được quan tâm và điều trị.

Trầm cảm sau sinh là gì?

Trầm cảm sau sinh là một dạng trầm cảm xuất hiện trong thời kỳ sau sinh. Các triệu chứng có thể bắt đầu từ những tuần đầu sau khi sinh nhưng cũng có thể xuất hiện muộn hơn, trong năm đầu tiên sau sinh.

Trầm cảm sau sinh không chỉ là cảm giác buồn. Người mẹ có thể đồng thời gặp những thay đổi về cảm xúc, suy nghĩ, giấc ngủ, ăn uống, mức năng lượng và khả năng thực hiện các công việc hằng ngày.

Điều quan trọng là trầm cảm sau sinh không phải dấu hiệu cho thấy người mẹ yếu đuối hoặc không yêu con. Đây là một vấn đề sức khỏe có thể xảy ra với bất kỳ ai và có thể được điều trị.

Trầm cảm sau sinh khác gì với “baby blues”?

“Baby blues” thường xuất hiện trong những ngày đầu sau sinh. Người mẹ có thể dễ khóc, nhạy cảm, lo lắng, cáu gắt, mệt mỏi hoặc cảm thấy quá tải. Những cảm xúc này thường giảm dần trong vài ngày đến khoảng hai tuần.

Trong khi đó, trầm cảm sau sinh thường kéo dài hơn, nặng nề hơn và ảnh hưởng rõ rệt hơn đến cuộc sống. Người mẹ có thể ngày càng mất hứng thú với mọi thứ, cảm thấy tuyệt vọng, khó chăm sóc bản thân hoặc gặp khó khăn trong việc chăm sóc em bé.

Có thể hình dung đơn giản:

▪️Baby blues: thường nhẹ, xuất hiện sớm sau sinh và có xu hướng tự cải thiện trong khoảng hai tuần.

▪️Trầm cảm sau sinh: các triệu chứng kéo dài hoặc nặng hơn, ảnh hưởng đến sinh hoạt và cần được đánh giá, hỗ trợ chuyên môn.

Vì vậy, nếu tình trạng buồn bã, lo âu hoặc quá tải kéo dài, không nên chỉ nghĩ rằng “sinh con ai cũng thế” rồi tiếp tục chờ đợi.

Dấu hiệu nhận biết trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh có thể biểu hiện khác nhau ở mỗi người. Có người chủ yếu cảm thấy buồn bã và mất hứng thú, trong khi ở người khác, lo âu, cáu gắt hoặc cảm giác quá tải lại nổi bật hơn.

Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

▪️Thường xuyên buồn bã, trống rỗng hoặc dễ khóc.

▪️Cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức nhưng lại khó ngủ.

▪️Ăn uống thay đổi đáng kể.

▪️Không còn hứng thú với những điều trước đây từng yêu thích.

▪️Khó tập trung, khó suy nghĩ hoặc khó đưa ra quyết định.

▪️Dễ cáu gắt, tức giận hoặc cảm thấy khó kiểm soát cảm xúc.

▪️Thường xuyên lo lắng, căng thẳng hoặc hoảng sợ.

▪️Cảm thấy bất lực, vô vọng hoặc không còn tin rằng mọi chuyện sẽ tốt lên.

▪️Cảm thấy có lỗi vì mình không vui hoặc không cảm thấy gắn bó với em bé như đã từng nghĩ.

▪️Gặp khó khăn trong việc thực hiện các công việc hằng ngày hoặc chăm sóc bản thân.

▪️Có những suy nghĩ xâm nhập về việc làm hại bản thân hoặc em bé.

Một số bà mẹ cũng có thể cảm thấy xa cách với em bé và từ đó nảy sinh cảm giác tội lỗi. Điều này không có nghĩa họ là một người mẹ tồi. Mối gắn kết giữa cha mẹ và con có thể hình thành dần theo thời gian và có thể được hỗ trợ khi người mẹ đang gặp khó khăn về tâm lý.

Vì sao một người có thể bị trầm cảm sau sinh?

Không có một nguyên nhân duy nhất dẫn đến trầm cảm sau sinh. Tình trạng này thường liên quan đến sự kết hợp giữa những thay đổi về sinh học, tâm lý và hoàn cảnh sống.

1. Thay đổi sau sinh

Sau khi sinh, cơ thể trải qua những thay đổi lớn về nội tiết tố. Cùng với đó là quá trình hồi phục thể chất, thiếu ngủ và sự thay đổi đột ngột trong sinh hoạt.

Những yếu tố này có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện hoặc khiến các triệu chứng trầm cảm trở nên nặng hơn.

2. Tiền sử trầm cảm hoặc lo âu

Những người từng bị trầm cảm hoặc lo âu trước hay trong thai kỳ có nguy cơ cao hơn gặp trầm cảm sau sinh. Người từng bị trầm cảm sau một lần sinh trước cũng có nguy cơ tái diễn.

3. Thiếu ngủ và kiệt sức

Chăm sóc trẻ sơ sinh thường khiến giấc ngủ bị chia nhỏ và thời gian nghỉ ngơi giảm đáng kể. Nếu thiếu ngủ kéo dài, người mẹ có thể ngày càng khó điều chỉnh cảm xúc và duy trì các hoạt động thường ngày.

4. Thiếu sự hỗ trợ

Việc phải tự mình chăm sóc em bé, thiếu sự hỗ trợ từ bạn đời hoặc gia đình, xung đột trong mối quan hệ và những căng thẳng khác trong cuộc sống đều có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh.

Điều này cũng cho thấy trầm cảm sau sinh không chỉ là vấn đề của riêng người mẹ. Môi trường chăm sóc và mạng lưới hỗ trợ xung quanh người mẹ cũng rất quan trọng.

Trầm cảm sau sinh ảnh hưởng như thế nào?

Nếu không được nhận diện và hỗ trợ, trầm cảm sau sinh có thể kéo dài và ảnh hưởng đến nhiều mặt của cuộc sống. Người mẹ có thể gặp khó khăn trong việc chăm sóc bản thân, chăm sóc em bé, duy trì các mối quan hệ hoặc thực hiện những công việc hằng ngày. Tình trạng này cũng có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa hai vợ chồng và quá trình hình thành sự gắn kết giữa cha mẹ với trẻ.

Đặc biệt, khi xuất hiện ý nghĩ tự sát hoặc ý nghĩ làm hại bản thân hay em bé, đây là dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp.

Trầm cảm sau sinh có điều trị được không?

Có. Trầm cảm sau sinh có thể được điều trị bằng trị liệu tâm lý, thuốc hoặc kết hợp cả hai, tùy theo mức độ và nhu cầu của từng người.

Trị liệu tâm lý

Trị liệu tâm lý giúp người mẹ có một không gian an toàn để hiểu những thay đổi mình đang trải qua, xử lý những cảm xúc khó khăn, điều chỉnh những suy nghĩ tiêu cực và tìm cách ứng phó phù hợp hơn với những áp lực sau sinh.

Trị liệu cũng có thể tập trung vào mối quan hệ vợ chồng, vai trò làm cha mẹ, sự hỗ trợ từ gia đình và những khó khăn trong quá trình thích nghi với cuộc sống sau khi có con.

Điều trị bằng thuốc

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống trầm cảm hoặc các loại thuốc phù hợp khác. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên tình trạng cụ thể của người mẹ và được bác sĩ theo dõi.

Nếu đang cho con bú, người mẹ cũng nên trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng thuốc để cân nhắc lợi ích của điều trị và những nguy cơ có thể có đối với em bé.

Kết hợp nhiều hình thức hỗ trợ

Bên cạnh điều trị chuyên môn, sự hỗ trợ thiết thực từ bạn đời và gia đình cũng rất quan trọng. Chẳng hạn, người thân có thể chia sẻ việc chăm sóc em bé và việc nhà, tạo điều kiện để người mẹ có thời gian nghỉ ngơi hoặc đơn giản là lắng nghe mà không phán xét.

Người thân có thể làm gì khi mẹ bị trầm cảm sau sinh?

Một trong những điều hữu ích nhất là đừng yêu cầu người mẹ “cố gắng lên” hoặc “nghĩ tích cực hơn”. Thay vào đó, người thân có thể:

✅ Hỏi xem người mẹ đang cảm thấy thế nào và thực sự lắng nghe.

✅ Chủ động chia sẻ việc chăm sóc em bé và việc nhà.

✅ Tạo điều kiện để người mẹ được ngủ và nghỉ ngơi.

✅ Khuyến khích người mẹ tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn.

✅ Không trách móc khi người mẹ chưa cảm thấy vui vẻ hoặc chưa có sự gắn kết với em bé như mong đợi.

✅ Chú ý đến những thay đổi bất thường về tâm trạng, hành vi hoặc suy nghĩ.

✅ Nếu người mẹ có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé, cần tìm kiếm sự trợ giúp y tế khẩn cấp.

Sự hỗ trợ không nhất thiết phải là những lời động viên lớn lao. Đôi khi, một vài giờ được nghỉ ngơi, một bữa ăn được chuẩn bị sẵn hoặc một người sẵn sàng ở bên cũng có ý nghĩa rất lớn.

Khi nào cần tìm kiếm sự hỗ trợ?

Nếu bạn hoặc người thân đang có những biểu hiện giống trầm cảm sau sinh, không cần phải chờ đến khi tình trạng trở nên nghiêm trọng mới tìm kiếm sự giúp đỡ.

Bạn có thể trao đổi với bác sĩ sản phụ khoa, bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá và xác định hướng hỗ trợ phù hợp. ACOG cũng khuyến nghị những người có dấu hiệu trầm cảm sau sinh nên liên hệ với nhân viên y tế thay vì chờ đến lần khám sau sinh tiếp theo.

Nếu xuất hiện ý nghĩ tự sát, ý nghĩ làm hại em bé hoặc cảm thấy bản thân có thể mất kiểm soát, cần tìm kiếm sự hỗ trợ khẩn cấp và không nên để người mẹ ở một mình.

Trầm cảm sau sinh không nói lên người mẹ là người như thế nào. Đây là một khó khăn về sức khỏe có thể xảy ra trong quá trình mang thai và sinh con, và việc cần đến sự hỗ trợ không có nghĩa là bạn đang làm mẹ không tốt.

Điều quan trọng là nhận ra những dấu hiệu bất thường, tìm kiếm sự giúp đỡ sớm và để người mẹ có cơ hội được chăm sóc – không chỉ với tư cách một người mẹ, mà trước hết là một con người cũng cần được nghỉ ngơi, lắng nghe và hỗ trợ.

BÀI VIẾT NỔI BẬT

Trầm cảm ở phụ nữ: Vì sao nguy cơ cao hơn và cần lưu ý điều gì?

Trầm cảm có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng phụ nữ được chẩn đoán trầm cảm gần gấp đôi nam giới. Sự khác biệt này không thể chỉ giải thích bằng hormone, mà có thể liên quan đến sự kết hợp của yếu tố sinh học, di truyền, tâm lý, hoàn cảnh sống và những áp lực từ xã hội.

Thuốc chống trầm cảm có phải dùng cả đời không?

Không phải ai cũng cần dùng thuốc chống trầm cảm lâu dài hoặc suốt đời. Thời gian dùng thuốc phụ thuộc vào nhiều yếu tố, chẳng hạn như số lần trầm cảm tái diễn, mức độ nghiêm trọng, đáp ứng với điều trị, nguy cơ tái phát và tình trạng sức khỏe của mỗi người.

10 Điều không nên nói với người đang trầm cảm

Khi một người thân đang bị trầm cảm, chúng ta thường muốn nói một điều gì đó để họ cảm thấy khá hơn. Nhưng đôi khi lại khiến họ cảm thấy mình không được thấu hiểu, bị trách móc hoặc thậm chí cảm thấy có lỗi vì những gì mình đang trải qua. Dưới đây là 10 điều không nên nói với người đang mắc trầm cảm.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI