RỐI LOẠN ÂM LỜI NÓI (NÓI NGỌNG): NGUYÊN NHÂN, DẤU HIỆU NHẬN BIẾT

9/10/2024

Rối loạn âm lời nói (nói ngọng) là tình trạng khá phổ biến ở trẻ nhỏ. Trong quá trình phát triển lời nói, trẻ có thể phát âm chưa chính xác một số âm và dần hoàn thiện theo độ tuổi. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nói ngọng đều là biểu hiện bình thường của quá trình phát triển. Khi lỗi phát âm kéo dài, xuất hiện với tần suất cao hoặc ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, trẻ có thể cần được đánh giá chuyên môn.

Vậy vì sao trẻ nói ngọng, dấu hiệu nào cần lưu ý và cha mẹ nên làm gì khi nhận thấy con phát âm không rõ?

Rối loạn âm lời nói (nói ngọng) ở trẻ là gì?

"Nói ngọng" là cách gọi phổ biến trong đời sống để chỉ tình trạng trẻ phát âm chưa chính xác hoặc phát âm không rõ một số âm trong lời nói. Trong chuyên môn, những khó khăn này thuộc nhóm rối loạn âm lời nói.

Trẻ có thể mắc các dạng lỗi khác nhau như:

▪️Thay thế âm: sử dụng một âm khác thay cho âm mục tiêu.

▪️Bỏ âm: bỏ một âm trong từ.

▪️Biến đổi âm: tạo ra âm không giống âm chuẩn.

▪️Phát âm không rõ: âm được tạo ra nhưng người nghe khó nhận diện.

Một số lỗi phát âm có thể xuất hiện trong giai đoạn phát triển bình thường của trẻ. Vì vậy, để xác định trẻ có gặp khó khăn cần can thiệp hay không, cần xem xét độ tuổi, loại lỗi, mức độ nghiêm trọng, khả năng hiểu lời nói và ảnh hưởng của lỗi phát âm đến giao tiếp.

Nguyên nhân trẻ nói ngọng

Phát âm lời nói là một quá trình phức tạp, cần sự phối hợp giữa khả năng nghe, nhận biết âm thanh, lập kế hoạch vận động lời nói và điều khiển các cơ quan phát âm. Do đó, nói ngọng có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau.

1. Lỗi phát âm trong quá trình phát triển

Trẻ nhỏ đang trong quá trình hình thành và hoàn thiện hệ thống âm lời nói nên có thể chưa phát âm chính xác một số âm.

Ở một số trẻ, các lỗi này giảm dần khi khả năng phát triển âm lời nói hoàn thiện. Tuy nhiên, nếu lỗi kéo dài hoặc không có xu hướng cải thiện phù hợp với độ tuổi, cha mẹ nên cân nhắc cho trẻ được đánh giá.

Trẻ chủ yếu giao tiếp bằng cách khóc, kéo tay người lớn, chỉ tay hoặc phát ra âm thanh mà ít sử dụng từ để thể hiện nhu cầu.

2. Khó khăn về khả năng nghe

Trẻ cần nghe và phân biệt được các âm thanh lời nói để học cách phát âm chính xác. Trẻ nghe kém hoặc có tiền sử các vấn đề về tai có thể gặp khó khăn trong việc nhận biết sự khác biệt giữa các âm.

Vì vậy, khi trẻ nói ngọng kéo dài, đặc biệt khi cha mẹ nghi ngờ trẻ nghe không rõ, đánh giá thính lực là một yếu tố quan trọng cần được xem xét.

3. Khó khăn về ngôn ngữ

Một số trẻ nói ngọng đồng thời có khó khăn về ngôn ngữ như vốn từ hạn chế, khó hiểu câu hỏi, khó ghép câu hoặc khó diễn đạt suy nghĩ.

Trong trường hợp này, việc chỉ tập trung "sửa ngọng" có thể chưa giải quyết đầy đủ nhu cầu của trẻ. Cần đánh giá cả khả năng ngôn ngữ để xác định khó khăn chính và xây dựng hướng hỗ trợ phù hợp.

4. Khó khăn trong việc điều khiển và phối hợp các cơ quan phát âm

Việc phát âm đòi hỏi sự phối hợp chính xác của môi, lưỡi, hàm, vòm miệng và hệ thống hô hấp - phát âm. Trẻ có thể gặp khó khăn trong việc đưa lưỡi lên, hạ lưỡi hoặc di chuyển lưỡi theo hướng cần thiết; khép môi, tròn môi; điều khiển hàm hoặc phối hợp các động tác của môi, lưỡi và hàm khi phát âm.

5. Các vấn đề thực thể ở vùng miệng

Trẻ có một số bất thường hoặc tổn thương ở vùng miệng, cơ quan phát âm, chẳng hạn như phanh lưỡi ngắn, sứt môi, chẻ vòm, hở hàm ếch, bất thường về môi, lưỡi, hàm hoặc vòm miệng. Những vấn đề này có thể khiến trẻ khó đưa lưỡi đến đúng vị trí, khó khép hoặc điều khiển môi, khó phối hợp môi - lưỡi - hàm khi nói, từ đó ảnh hưởng đến khả năng tạo âm và làm lời nói của trẻ không rõ hoặc phát âm sai một số âm.

Các biểu hiện thường gặp

Ngọng âm đầu: trẻ đổi các phụ âm đầu, ví dụ nói nhầm chữ "l" thành "n" (lúa thành núa) hoặc "ch" thành "s".

Ngọng âm giữa và âm cuối: trẻ bỏ bớt âm đệm, âm cuối hoặc đọc không rõ vần, ví dụ nói "ca" thay cho "cá".

Ngọng dấu câu: trẻ phát âm sai các dấu, ví dụ đọc nhầm dấu hỏi thành dấu nặng.

Khó hiểu khi giao tiếp: người lạ hoặc ngay cả người trong nhà cũng khó dịch được ý của trẻ do âm phát ra bị chệch chuẩn.

Cha mẹ cần làm gì khi con nói ngọng?

Khi nhận thấy trẻ nói ngọng, cha mẹ không nên vội trách mắng hoặc bắt trẻ nhắc lại nhiều lần. Trước tiên, nên quan sát trẻ đang phát âm sai âm nào, lỗi kéo dài bao lâu và mức độ ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp.

Nếu trẻ nói khó hiểu, mắc nhiều lỗi phát âm hoặc lỗi kéo dài không cải thiện, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá phát âm và ngôn ngữ để kiểm tra nguyên nhân và có hướng hỗ trợ phù hợp.

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

TRUNG TÂM TÂM LÝ GIÁO DỤC HAPPY LIFE

LIÊN HỆ

LIÊN HỆ

Hotline: 0963 085 585

Địa chỉ: Số 1 Lô A, khu 7.2 Ha, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội

Facebook: Tâm lý Happy Life

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI

KẾT NỐI VỚI CHÚNG TÔI